مجله اکتاواز
تبلچر گیتار را چگونه بخوانیم؟ از شش خط و شمارهٔ پرده تا یک ملودی چهارمیزانی
تبلچر جای انگشت را روی سیم و پرده نشان می‌دهد، اما هر تبِ ساده ریتم را کامل نمی‌نویسد. با این راهنما شش خط و عددها را می‌خوانید و یک ملودی کوتاه را با شمارش اجرا می‌کنید.
تبلچر گیتار یا TAB یک نقشهٔ ساده برای یافتنِ صدا روی دسته است: هر خط یکی از شش سیمِ گیتار و هر عدد، شمارهٔ پرده‌ای است که باید روی همان سیم بگیرید. صفر به معنیِ سیمِ آزاد است. تب را معمولاً از چپ به راست می‌خوانید؛ خطِ بالا سیمِ یکِ نازک و خطِ پایین سیمِ ششِ بم است. اگر دو عدد درست بالای هم قرار بگیرند، آن دو صدا با هم اجرا می‌شوند. برای نواختنِ دقیق، باید ریتم را هم بشناسید: تبِ متنیِ بی‌علامت ممکن است فقط محلِ نت‌ها را بدهد و طولِ هر صدا را روشن نکند. در این مقاله ابتدا زبانِ شش خط را می‌آموزید، سپس یک ملودیِ کوتاهِ اصیل را با شمارشِ چهار ضرب می‌نوازید.
اگر شمارهٔ سیم‌ها و کوکِ استاندارد را نمی‌شناسید، پیش از خواندنِ نمونه گیتار را با راهنمای کوک کردن با تیونر آماده کنید. در تبِ این صفحه، گیتار شش‌سیمه با کوکِ رایجِ می، لا، ر، سل، سی، می از سیمِ شش به یک فرض شده است. اگر ساز با کوکِ دیگری تنظیم شده، عددهای تب همان محلِ پرده‌ها را نشان می‌دهند ولی نامِ نتِ حاصل عوض می‌شود. این تفاوت را از همان ابتدا بدانید تا بعدها از روی یک شکلِ آشنا به نتیجهٔ نادرست دربارهٔ نامِ صدا نرسید.
شش خطِ تب از بالا به پایین کدام سیم‌ها هستند؟
در نمای رایج، نزدیک‌ترین خط به بالای صفحه نمایندهٔ سیمِ یک است؛ همان سیمِ نازک‌تر و زیرتر که در کوکِ استاندارد می صدا می‌دهد. خطِ دوم سیمِ دو یا سی، خطِ سوم سیمِ سه یا سل، خطِ چهارم سیمِ چهار یا ر، خطِ پنجم سیمِ پنج یا لا و پایین‌ترین خط سیمِ شش یا میِ بم است. بنابراین شکلِ روی کاغذ شاید برای کسی که از بالای ساز به سیم‌ها نگاه می‌کند در آغاز وارونه به نظر برسد. معیار را نگاهِ فیزیکیِ لحظه‌ای خود نگذارید؛ نامِ سیم‌ها را روی تب مشخص کنید و با همان قرارداد پیش بروید.
به صورتِ فشرده می‌توان ترتیب را چنین خواند: خطِ بالا «میِ زیر، سیمِ ۱»، سپس «سی، سیمِ ۲»، «سل، سیمِ ۳»، «ر، سیمِ ۴»، «لا، سیمِ ۵» و خطِ پایین «میِ بم، سیمِ ۶». اعدادِ ۱ تا ۶ شمارهٔ سیم‌اند، نه شمارهٔ انگشتِ دستِ چپ. همین تفکیک بسیاری از سردرگمی‌های آغاز را حل می‌کند. اگر روی خطِ دوم عددِ ۱ نوشته شده، یعنی سیمِ دو را در پردهٔ یک بگیرید؛ نه اینکه انگشتِ شمارهٔ یک را حتماً روی سیمِ دوم قرار دهید. انگشت‌گذاریِ مناسب ممکن است جداگانه نوشته شود یا مدرس آن را توضیح دهد.
در راهنمای Yamaha برای نت‌نویسی و تبلچر گیتار نیز شش خط به شش سیم نسبت داده شده و خطِ پایین به سیمِ میِ بم تعلق دارد. این قرارداد پایه را پیش از یادگیریِ علامت‌های پیچیده حفظ کنید. برای تمرینِ دو دقیقه‌ای، بدونِ نواختن، روی ساز از سیمِ یک تا شش اشاره کنید و نامشان را بگویید؛ سپس از شش تا یک برگردید. بعد همان ترتیب را روی یک تبِ خالی دنبال کنید. اگر بتوانید یک عدد را سریع به سیمِ درست وصل کنید، خواندنِ باقیِ تب بسیار آسان‌تر می‌شود.
عددِ روی خط، صفر و شمارهٔ پرده چه می‌گویند؟
عددِ صفر یعنی آن سیم را بدونِ گرفتنِ هیچ پرده‌ای به صدا درآورید. عددِ ۱ یعنی پردهٔ اول، عددِ ۲ پردهٔ دوم و به همین ترتیب. پرده، فضای مشخص میانِ میله‌های فلزیِ روی دسته است؛ برای صدای تمیز، انگشت را نزدیکِ میلهٔ مربوط و کمی پشتِ آن قرار دهید، نه درست روی فلز. اگر در تبِ سیمِ یک عددِ صفر می‌بینید، سیمِ یکِ آزاد را بزنید. اگر در همان خط عددِ ۳ بعد از آن آمده، روی همان سیم به پردهٔ سوم بروید و نتِ بعد را اجرا کنید.
در تب، عددِ بزرگ‌تر الزاماً به معنیِ «نتِ بعدی در گام» نیست؛ فقط جایِ فیزیکیِ پرده را نشان می‌دهد. عددِ ۵ روی سیمِ دو و عددِ ۵ روی سیمِ سه دو صدای متفاوت‌اند. همچنین عددِ ۰ روی سیمِ یک و عددِ ۵ روی سیمِ دو در کوکِ استاندارد می‌توانند یک نامِ نتِ یکسان در یک ارتفاع بدهند، اما رنگِ صوتی و مسیرِ انگشت‌گذاریِ آنها متفاوت است. مزیتِ تب دقیقاً این است که یکی از جایگاه‌های ممکنِ اجرا را مشخص می‌کند. محدودیتِ آن این است که اگر بخواهید رابطهٔ نظریِ نت‌ها را بفهمید، باید نامِ نت را نیز جدا یاد بگیرید.
اعداد را از چپ به راست دنبال کنید. سه عددِ پشتِ سرِ هم روی یک خط معمولاً سه صدای پیاپی روی همان سیم‌اند. اگر دو عدد در یک ستونِ عمودی روی دو خط قرار دارند، آنها را هم‌زمان بزنید؛ اگر در ستون‌های متفاوت‌اند، به ترتیب اجرا کنید. فاصلهٔ تایپیِ میانِ اعداد در بسیاری از تب‌های متنی ارزشِ زمانیِ دقیق و قابل اعتماد ندارد. تا وقتی شمارش یا نت‌نویسیِ ریتم کنارِ تب نیست، از ظاهرِ چند خطِ فاصله نتیجه نگیرید که یک نت دقیقاً دو برابرِ دیگری طول می‌کشد.
تب را با نمودارِ آکورد اشتباه نگیریم
هر دو نمایش از خط و عدد استفاده می‌کنند، اما هدفشان فرق دارد. تبلچر شش خطِ افقی دارد و رویدادهای موسیقی در امتدادِ افقی از چپ به راست پیش می‌روند. نمودارِ آکورد معمولاً شکلِ چند سیم و پرده را در یک قاب نشان می‌دهد و نقطه‌ها جای انگشت را برای یک آکورد مشخص می‌کنند. وقتی در تب چند عدد عمودی زیرِ هم می‌بینید، همان لحظهٔ هم‌زمان می‌تواند شبیه یک آکورد باشد؛ اما تب علاوه بر آن، ترتیبِ رویدادهای بعدی را نیز نشان می‌دهد. نمودارِ آکورد به تنهایی نمی‌گوید آکورد در کدام ضرب یا چند بار نواخته شود.
برای مثال، اگر در یک قطعه نامِ Em بالای خطِ ترانه آمده باشد، این نام به شما می‌گوید کدام آکورد لازم است، ولی الزاماً مسیرِ تک‌نتیِ آرپژ را معلوم نمی‌کند. اگر تب زیرِ آن نوشته شده باشد، می‌توانید ببینید کدام سیم و پرده در چه توالیِ مکانی اجرا می‌شود. اگر هم ریتمِ دقیق در نت‌نویسیِ بالای تب مشخص باشد، دو نمایش مکمل یکدیگرند. برای آشنایی با خودِ شکلِ آکوردهای باز، آکوردهای پایهٔ گیتار را بخوانید؛ اینجا تمرکز فقط بر رمزگشاییِ تبلچر است.
یک تمرینِ تشخیص انجام دهید: به جای حفظِ شکلِ آکورد، روی یک تبِ کوتاه دورِ همهٔ صفرها خط بکشید، عددهای روی سیمِ یک را جدا و عددهای روی سیمِ دو را جدا بشمارید. اکنون بدونِ ساز بگویید چند رویدادِ پیاپی و چند رویدادِ هم‌زمان می‌بینید. این خواندنِ پیش از اجرا، اشتباهِ رایجِ «دیدنِ عدد و بلافاصله حرکتِ انگشت» را کم می‌کند. وقتی متنِ تب را بفهمید، دست هنگامِ نواختن زمانِ بیشتری برای آماده شدنِ نتِ بعد دارد.
ریتمِ تبِ متنی را از کجا بفهمیم؟
تبِ ساده ممکن است فقط محلِ صداها را بنویسد. بعضی نسخه‌ها ارزشِ زمانی، خطِ میزان، علامتِ سکوت یا نت‌نویسیِ استانداردِ هماهنگ را هم دارند؛ پس نباید بگوییم «هیچ تبی ریتم ندارد». باید به همان صفحه نگاه کنید و بپرسید آیا نشانهٔ معتبرِ زمان در آن وجود دارد یا نه. توضیح Fender دربارهٔ خواندنِ TAB نیز یادآور می‌شود که بعضی تب‌ها اطلاعاتی مانند تمپو و میزان‌نما دارند، اما تبِ ساده معمولاً راهنمای کاملِ ریتم نیست. در شرح Yamaha نمونه‌ای از هم‌نشینیِ تب و نت‌نویسی برای رفعِ همین کمبود آمده است.
اگر تبِ یک آهنگِ شنیده‌شده را دارید، گوش دادن به اجرایِ دارای مجوز یا درسِ همان قطعه می‌تواند زمان‌بندی را روشن کند. اگر صدا ندارید، از نویسندهٔ تب بخواهید میزان، کششِ نت و سکوت‌ها را مشخص کند. برای تمرین‌های این مقاله خودمان شمارشِ هر ضرب را کنارِ تب می‌نویسیم تا مجبور نباشید از فاصلهٔ خط‌ها ریتم را حدس بزنید. تبلچر ابزارِ پیدا کردنِ جایگاهِ نت است؛ گوش، شمارش و گاهی نت‌نویسیِ ریتمی، آن جایگاه را به جملهٔ موسیقی تبدیل می‌کنند.
برای شروعِ شمارش، چهار ضربِ مساوی بزنید: «یک، دو، سه، چهار». در هر ضرب یک رویدادِ مشخص اجرا کنید. اگر دو عدد روی هم در یک ضرب نوشته شده‌اند، همان دو سیم را هم‌زمان بزنید، نه اینکه دو ضربِ جدا برایشان حساب کنید. اگر نتِ یک ضرب باید کشیده بماند، هنگامِ ضربِ بعدی سکوتِ دستِ راست را آگاهانه اجرا کنید. شکلِ تبِ ما با واژه‌های «ضربِ یک» و «ضربِ دو» همراه است؛ این توضیحِ زمانی بخشی از درس است و از خودِ خط‌ها به تنهایی به دست نمی‌آید.
ملودیِ اصیلِ چهارمیزانی را چگونه بخوانیم؟
ملودیِ تمرینیِ «راهِ کوتاه» برای همین صفحه ساخته شده است و از نامِ نت‌های دو، ر، می و سل استفاده می‌کند. گیتار در کوکِ استاندارد است، میزان چهارچهارم و سرعتِ آغازین به انتخابِ شما آن‌قدر آهسته است که چهار ضربِ مساوی را بی‌وقفه بشمارید. هر عدد در سه میزانِ نخست یک نتِ سیاه روی یک ضرب است. در میزانِ چهارم، صدای آخر دو ضرب باقی می‌ماند. خطِ عمودی مرزِ میزان است؛ خطِ تیره فقط جایِ خالیِ نمایشِ مکانی است و به تنهایی ارزشِ زمانی تعریف نمی‌کند.
- سیمِ ۱، میِ زیر:
e | - - 0 3 | 3 0 - - | 0 0 3 3 | - - - - | - سیمِ ۲، سی:
B | 1 3 - - | - - 3 1 | - - - - | 3 3 1 - | - سیمِ ۳، سل:
G | - - - - | - - - - | - - - - | - - - - | - سیمِ ۴، ر:
D | - - - - | - - - - | - - - - | - - - - | - سیمِ ۵، لا:
A | - - - - | - - - - | - - - - | - - - - | - سیمِ ۶، میِ بم:
E | - - - - | - - - - | - - - - | - - - - |
در میزانِ نخست، ضربِ یک سیمِ دوِ پردهٔ یک، ضربِ دو همان سیمِ پردهٔ سه، ضربِ سه سیمِ یکِ آزاد و ضربِ چهار سیمِ یکِ پردهٔ سه است؛ یعنی دو، ر، می، سل. در میزانِ دوم همین مسیر برمی‌گردد: سل، می، ر، دو. میزانِ سوم از می، می، سل، سل تشکیل می‌شود. میزانِ چهارم ر، ر، دو و سپس کششِ همان دو روی ضربِ چهار است. در خطِ سیمِ دو، آخرین خانهٔ میزانِ چهارم خطِ تیره است چون نتِ تازه‌ای نمی‌زنیم؛ صدای دو که روی ضربِ سه آغاز شده تا پایانِ ضربِ چهار ادامه دارد. این تصمیمِ زمانی از توضیحِ کنارِ تب می‌آید، نه از خودِ خطِ تیره.
نخست فقط میزانِ اول را بخوانید و نامِ سیم و پردهٔ هر ضرب را با صدای بلند بگویید. سپس بدونِ مترونوم، چهار ضربِ مساوی با دست بزنید و در هر ضرب یک نت اجرا کنید. وقتی در چند تکرار دست برای پیدا کردنِ سیمِ بعدی مکث نکرد، میزانِ دوم را جدا تمرین کنید. آنگاه دو میزان را به هم وصل کنید. اگر در رفتن از پردهٔ سهِ سیمِ یک به همان سیمِ آزاد تردید دارید، همین دو حرکت را آهسته و کوتاه تکرار کنید. سرعتِ ثابتِ آرام از اجرایِ سریعِ همراهِ توقف ارزشمندتر است.
همان تب را چگونه به نامِ نت و ضرب تبدیل کنیم؟
برای دو سیمِ استفاده‌شده در ملودی، یک نقشهٔ کوچک بسازید. سیمِ دوِ آزاد در کوکِ استاندارد سی است؛ پردهٔ یکِ آن دو و پردهٔ سهِ آن ر می‌شود. سیمِ یکِ آزاد می و پردهٔ سهِ آن سل است. این چهار جایگاه کافی‌اند تا همهٔ ملودی را اجرا کنید. اکنون میزانِ نخست را به دو زبان بخوانید: «سیمِ دو، پردهٔ یک؛ سیمِ دو، پردهٔ سه؛ سیمِ یک، آزاد؛ سیمِ یک، پردهٔ سه» و سپس «دو، ر، می، سل». زبانِ اول جایِ انگشت را می‌دهد؛ زبانِ دوم رابطهٔ موسیقاییِ صداها را آشکارتر می‌کند.
برای هر میزان، نامِ نت‌ها را روی کاغذِ جدا بنویسید. میزانِ دوم باید سل، می، ر، دو باشد؛ میزانِ سوم می، می، سل، سل و میزانِ چهارم ر، ر، دوِ کشیده. اگر حاصلِ شما با این فهرست فرق دارد، قبل از نواختن به خطِ سیم نگاه کنید. خطای متداول این است که عددِ ۳ را بدونِ نامِ خط می‌خوانیم و آن را در هر جایی یک نت می‌پنداریم. ترکیبِ خط و عدد است که جایگاهِ صدا را تعیین می‌کند. نامِ نت نیز به کوک وابسته است؛ در این تمرین کوکِ استاندارد شرطِ تبدیل است.
این تبدیل به معنیِ کنار گذاشتنِ تب نیست. تبلچر برای مشخص کردنِ جای اجرا روی گیتار بسیار مفید است؛ نامِ نت‌ها برای شناختِ ملودی و گفتگو با نوازندهٔ سازِ دیگر کمک می‌کند. وقتی هر دو را کنار هم دارید، می‌توانید بفهمید چرا یک ملودی روی چند بخشِ دسته قابلِ نواختن است. تئوری موسیقی برای مبتدیان مفهومِ نامِ نت، گام و آکورد را گسترده‌تر توضیح می‌دهد. در این صفحه فقط چهار صدا را به موقعیتِ روی دو سیم پیوند می‌زنیم تا درسِ تب از تمرینِ واقعی جدا نماند.
دو عددِ عمودی را چگونه هم‌زمان اجرا کنیم؟
در تبلچر ممکن است روی سیمِ یک عددِ ۰ و درست زیرِ آن روی سیمِ دو عددِ ۱ در یک ستون ببینید. در این حالت دو صدا را با هم بزنید: سیمِ یکِ آزاد و سیمِ دوِ پردهٔ یک. اگر عددها افقی یکی پس از دیگری‌اند، ترتیبِ اجرایِ آنها جداست. برای تمرین، ابتدا هر نت را جدا بشنوید و سپس دو سیم را با یک حرکتِ کنترل‌شده یا با دو انگشتِ دستِ راست هم‌زمان به صدا درآورید. هدف این است که گوش هر دو صدا را در یک لحظهٔ موسیقایی بشنود، نه اینکه یکی به شکلِ آشکار یک ضرب دیرتر بیاید.
اگر سه یا چهار عددِ هم‌ستون می‌بینید، احتمالاً بخشی از آکورد یا چندصدایی نوشته شده است. باز هم هر عدد را به خطِ خودش وصل کنید؛ نامِ آکورد به تنهایی جایِ همهٔ نت‌ها را تعیین نمی‌کند. پیش از زدنِ هم‌زمان، عددهای آن ستون را از سیمِ بم به زیر یکی‌یکی بخوانید و مطمئن شوید دستِ چپ آماده است. اگر در تب خطی در آن ستون بدونِ عدد است، معمولاً آن سیم در همان رویدادِ مشخص نواخته نمی‌شود؛ از روی شکلِ کلیِ دست حدس نزنید که باید همهٔ شش سیم را بزنید.
تمرینِ کوتاه: روی یک کاغذ شش خط بکشید و در یک ستون، روی خطِ بالایی صفر و روی خطِ دوم یک بنویسید. زیرِ آن بنویسید «دو صدا در ضربِ یک». سپس یک ستونِ بعدی بکشید که فقط روی خطِ اول ۳ دارد و آن را برای ضربِ دو در نظر بگیرید. اکنون نخست دو و می را با هم، سپس سل را جدا بنوازید. این مثالِ کوچک فرقِ افقی و عمودی را از توضیحِ لفظی به حرکتِ دست تبدیل می‌کند. وقتی آن را فهمیدید، می‌توانید تبِ آرپژ را نیز بخوانید؛ در آرپژ عددهای مربوط به صداهای یک آکورد معمولاً در زمان‌های پیاپی می‌آیند، نه در یک ستون.
علامت‌های h، p و اسلاید را همین حالا لازم داریم؟
در تب‌های کامل‌تر ممکن است کنارِ عددها نشانه‌هایی برای تکنیک ببینید. Fender برای نمونه h را برای همرآن، p را برای پول‌آف و خطِ مورب را برای اسلاید معرفی می‌کند. این علامت‌ها نحوهٔ وصل کردن یا تغییرِ صدا را توضیح می‌دهند؛ اما شناختِ نامشان بدونِ کنترلِ سادهٔ سیم و پرده، اجرایِ درست نمی‌سازد. برای نخستین ملودیِ این صفحه هیچ‌یک از آنها لازم نیست. اگر در تمرینِ تازه با علامتی ناشناخته روبه‌رو شدید، ابتدا منبعِ همان تب را بررسی کنید، زیرا شیوهٔ نشانه‌گذاریِ نسخه‌های مختلف ممکن است جزئیاتِ متفاوت داشته باشد.
برای همرآن، دو شمارهٔ پردهٔ یک سیم ممکن است با h به هم وصل شوند و حرکتِ انگشتِ دستِ چپ، صدای دوم را بسازد. برای پول‌آف، حرکتِ رها کردنِ کنترل‌شدهٔ انگشت به صدای بعدی کمک می‌کند. اسلاید حرکتِ انگشت روی سیم به پردهٔ دیگر است. هر سه حرکت نیازمندِ صدای روشن و وضعیتِ راحتِ دست‌اند. از روی یک حرفِ کوچک نتیجه نگیرید که باید با نیروی زیاد یا سرعتِ بالا حرکت کنید. اگر تبِ منتخب شما پر از این نشانه‌هاست و هنوز عددها را کند می‌خوانید، یک تمرینِ ساده‌تر انتخاب کنید و بعد به همان قطعه برگردید.
علامت‌های دیگر نیز ممکن است سکوت، تکرار، خم کردنِ سیم یا تکنیک‌های ویژه را نشان دهند. جایِ این علامت‌ها در درسِ بعدی است. برای خواندنِ نخستین تب، پنج پرسش کافی است: کوک چیست؟ کدام سیم؟ کدام پرده؟ صداها پشتِ سر هم‌اند یا هم‌زمان؟ ریتم از کجا معلوم می‌شود؟ اگر به این پنج پرسش پاسخ بدهید، حتی پیش از دانستنِ همهٔ نشانه‌های پیشرفته می‌توانید بخش‌های ساده را درست و با آگاهی بنوازید. این روش جلوی حفظ کردنِ کورِ حرکت‌های انگشت را می‌گیرد.
اشتباه‌های رایجِ خواندنِ تب را چگونه پیدا کنیم؟
اشتباهِ نخست جابه‌جا گرفتنِ خطِ بالا و پایین است. در تبِ رایجِ شش‌سیمی، خطِ بالا سیمِ یک و خطِ پایین سیمِ شش است. اگر ملودیِ ما را با خطِ بالا به عنوانِ سیمِ شش بخوانید، نه ارتفاعِ صدا و نه نامِ نت‌های نوشته‌شده با توضیح سازگار می‌شود. هر بار پیش از اجرایِ یک تبِ جدید، نامِ سیمِ بالا و پایین را در حاشیه بنویسید. این کار چند ثانیه طول می‌کشد و از چند دقیقه تمرینِ اشتباه جلوگیری می‌کند.
اشتباهِ دوم یکی دانستنِ عددِ پرده با شمارهٔ انگشت است. عددِ ۳ در تب می‌گوید صدای آن سیم را در پردهٔ سوم بگیرید؛ لزوماً به معنیِ انگشتِ سوم نیست. در بعضی جمله‌ها انگشتِ سوم مناسب است، در بعضی نه. اگر انگشت‌گذاریِ ویژه لازم باشد، درس یا مدرس آن را جدا مشخص می‌کند. اشتباهِ سوم نادیده گرفتنِ صفر است. صفر دستورِ «هیچ کاری نکن» نیست؛ باید همان سیمِ آزاد را آگاهانه به صدا درآورید. بسیاری از مبتدیان هنگامِ دیدنِ صفر، ضربِ مربوط را رد می‌کنند و میزان کوتاه می‌شود.
اشتباهِ چهارم خواندنِ هر فاصلهٔ چاپی به عنوانِ کششِ دقیق است. در متن‌های اینترنتی فونت، اندازهٔ صفحه و فاصله‌گذاری ممکن است به هم بریزد. اگر نویسنده ارزشِ زمانی یا اجرایِ نمونه نداده، ریتمِ دقیق نامعلوم می‌ماند. اشتباهِ پنجم زدنِ هم‌زمانِ عددهایی است که فقط نزدیک‌اند، نه عمودِ هم. پیش از حرکتِ دست، ستون‌ها را با چشم دنبال کنید. اشتباهِ ششم خواندنِ تبِ مربوط به کوکِ متفاوت با فرضِ کوکِ استاندارد است. خط‌ها هنوز همان سیم‌ها هستند، ولی نامِ صداها و گاهی منطقِ انگشت‌گذاری عوض می‌شود.
برای عیب‌یابیِ یک اجرایِ ناموفق، چهار میزانِ تمرین را ضبط کنید. اگر ضربِ چهارِ میزانِ چهارم را زود قطع کرده‌اید، مشکلِ ریتم است؛ اگر در ضربِ دومِ میزانِ نخست صدای دیگری می‌شنوید، سیم یا پرده را بررسی کنید. اگر نامِ نت‌ها درست است اما دست برای پیدا کردنِ جای بعدی مکث می‌کند، هر دو نتِ اطرافِ مکث را جدا تمرین کنید. دسته‌بندیِ خطا باعث می‌شود به جای شروعِ دوبارهٔ همهٔ قطعه، همان بخشِ مشکل‌دار را بهبود دهید.
برنامهٔ هفت‌روزهٔ کوتاه برای خواندنِ نخستین تب
روزِ اول فقط شش خط و نامِ سیم‌ها را مرور کنید. سه تبِ خالی با شش خط روی کاغذ بکشید و کنارِ هر خط شمارهٔ سیم را بنویسید. روزِ دوم برای صفر، یک و سه روی سیم‌های یک و دو صداهای جدا بسازید. پیش از هر صدا نامِ سیم و پرده را بگویید؛ اگر برای یافتنِ سیم چند ثانیه مکث دارید، سرعتِ دیدنِ تب را بالا نبرید. روزِ سوم میزانِ اولِ ملودیِ «راهِ کوتاه» را با شمارشِ چهار ضرب اجرا کنید. هدف فقط چهار صدای درست در چهار زمانِ مساوی است.
روزِ چهارم میزانِ دوم را جدا بیاموزید و بعد دو میزان را وصل کنید. روزِ پنجم میزانِ سوم را اضافه کنید؛ تکرارِ می و سل فرصتِ خوبی است برای شنیدنِ صدای یکنواختِ دو اجرایِ یک نت. روزِ ششم میزانِ چهارم را با کششِ نتِ آخر تمرین کنید. روی ضربِ سه دو را بنوازید و در ضربِ چهار دستِ راست را بی‌صدا نگه دارید، در حالی که صدای دو تا جایی که طبیعی است ادامه می‌یابد. روزِ هفتم چهار میزان را با سرعتِ قابل کنترل ضبط و یک بار بدونِ نگاه کردن به دستِ خود گوش کنید.
اگر در روزِ هفتم هنوز هر چهار میزان پیوسته نیست، همان برنامه را با سرعتِ کمتر تکرار کنید. تقویمِ هفت‌روزه مسابقه نیست؛ ساختاری برای جدا کردنِ چند مهارت است. می‌توانید هر روز را در چند نوبتِ کوتاه انجام دهید. بهتر است در دفترِ تمرین به جای «امروز تب زدم» بنویسید «امروز خطِ یک و دو را بدونِ اشتباه شناختم» یا «در میزانِ چهارم صدای آخر را دو ضرب نگه داشتم». این نشانه‌های دقیق نشان می‌دهند کدام بخش واقعاً یاد گرفته شده و کدام بخش هنوز نیاز به مرور دارد.
تبلچر چه زمانی کافی نیست و نت‌خوانی چه کمکی می‌کند؟
برای یافتنِ سریعِ جایِ صدا روی گیتار، تبلچر ابزارِ بسیار کاربردی است. اما اگر فقط تبِ خام و بدونِ ریتم داشته باشید، طولِ نت‌ها، سکوت‌ها و گاهی جمله‌بندی روشن نیست. نت‌نویسیِ استاندارد می‌تواند ارتفاع، کشش و رابطهٔ صداها را دقیق‌تر نشان دهد؛ تب در مقابل جایگاهِ مشخصِ سیم و پرده را واضح می‌کند. بسیاری از منابع این دو را کنارِ هم می‌گذارند. بهتر است آنها را دو زبانِ مکمل بدانید و بسته به قطعه از اطلاعاتِ هر دو استفاده کنید، نه اینکه یکی را مانعِ یادگیریِ دیگری بشمارید.
اگر هدفِ شما اجرایِ یک تمرینِ سادهٔ گیتار است، همین حالا لازم نیست همهٔ کلیدها و نشانه‌های نت‌نویسی را حفظ کنید. ابتدا همان چند نتِ تب را با نامشان روی ساز پیدا کنید و ریتم را با شمارش همراه کنید. سپس کم‌کم ارزشِ زمانیِ سیاه، چنگ و سکوت را در درسِ منظم بیاموزید. اگر در آینده بخواهید با پیانو، آواز یا سازِ دیگری همکاری کنید، دانستنِ نامِ نت و ریتمِ مشترک گفتگو را آسان‌تر می‌کند. تبلچر همچنان برای انتخابِ جایگاهِ مناسب روی دسته در کنارِ آن مفید می‌ماند.
در برنامهٔ شروع گیتار از صفر می‌توانید جای این مهارت را در کنارِ کوک، صداگیری، آکورد و ریتم ببینید. اگر مسیرِ منظمِ خواندنِ نت و تکنیکِ دست‌ها را ترجیح می‌دهید، سرفصل‌های دورهٔ گیتار کلاسیک اکتاواز را پس از انجامِ تمرینِ همین صفحه بررسی کنید. پیش از انتخابِ دوره، همین چهار میزان را با معیاری روشن امتحان کنید: آیا می‌توانید هر عدد را به سیم و پردهٔ درست وصل کنید، چهار ضربِ هر میزان را نگه دارید و خطای احتمالی را نام ببرید؟
پرسش‌های کوتاهِ هنرجویان
آیا بدونِ دانستنِ نت می‌توان تب خواند؟
بله، برای خواندنِ محلِ سیم و پرده می‌توانید از تب آغاز کنید. اما افزودنِ نامِ چند نت و شمارشِ ضرب، اجرایِ شما را دقیق‌تر و قابلِ انتقال‌تر می‌کند. در مثالِ این مقاله فقط چهار نامِ نت را کنارِ چهار جایگاه یاد گرفتید. همین مقدار نشان می‌دهد لازم نیست میانِ «فقط عدد» و «دانستنِ کاملِ تئوری» یکی را انتخاب کنید. می‌توانید دانشِ نت را هم‌زمان با قطعه‌های کوتاه بسازید.
آیا صفر یعنی سکوت؟
خیر. صفر یعنی سیمِ آزادِ همان خط را به صدا درآورید. سکوت باید با علامت یا توضیحِ زمانیِ جدا مشخص شود. در میزانِ چهارمِ مثالِ ما، خانهٔ آخر خطِ تیره دارد و توضیح می‌دهد که روی ضربِ چهار نتِ تازه نمی‌زنیم، در حالی که نتِ ضربِ سه ادامه دارد. اگر این توضیح نبود، تنها از خطِ تیره نمی‌توانستید با اطمینان دربارهٔ سکوت یا کششِ دقیق حکم دهید.
آیا تبِ همهٔ گیتارها شش خط دارد؟
تبِ گیتارِ شش‌سیمه معمولاً شش خط دارد. برای سازهایی با تعدادِ سیمِ متفاوت، نمایش ممکن است خط‌های کمتر یا بیشتر داشته باشد. حتی در گیتارِ شش‌سیمه نیز کوک می‌تواند با استاندارد فرق کند؛ پس پیش از اجرا سرِ صفحه را برای کوک و نوعِ ساز بخوانید. این مقاله عمداً یک موردِ مشخص، یعنی گیتار شش‌سیمه با کوکِ استاندارد، را آموزش می‌دهد تا مثالِ نت‌ها بدونِ ابهام باشد.
اگر تبِ اینترنتی با صدای قطعه نمی‌خواند چه کنیم؟
پیش از نتیجه‌گیری، کوکِ ساز، ترتیبِ سیم‌ها و ریتمِ نوشته‌شده یا شنیده‌شده را بررسی کنید. ممکن است تب به کوکِ دیگری تعلق داشته باشد، ممکن است نت‌ها در جایِ دیگری از دسته نوشته شده باشند، یا خودِ تب اشتباه باشد. اگر نسخه از منبعی نامعلوم است، یک منبعِ آموزشیِ معتبر یا بازخوردِ مدرس کمک می‌کند. صرفِ پیدا شدنِ یک فایل در جست‌وجو به معنیِ درست یا دارای مجوز بودنِ آن نیست. برای تمرینِ نخست بهتر است نمونه‌ای با توضیحِ ریتم و منبعِ روشن انتخاب کنید.
خواندنِ تب را چگونه به مهارتِ پایدار تبدیل کنیم؟
پیش از پایان، یک بار ملودی را بدونِ نگاه کردن به tab و فقط از روی فهرستِ نامِ نت‌ها اجرا کنید. شاید برای پیدا کردنِ دو و ر به زمانِ بیشتری نیاز داشته باشید؛ همین مکث نشان می‌دهد کدام رابطهٔ سیم و پرده هنوز در ذهن تثبیت نشده است. سپس دوباره به tab برگردید و ببینید آیا جایِ دست با اطمینانِ بیشتری انتخاب می‌شود. این رفت‌وبرگشت بینِ «نقشهٔ فیزیکی» و «نامِ صدا» حافظهٔ شما را از یک تصویرِ عددیِ تنها فراتر می‌برد. اگر دوست دارید، همان چهار میزان را روی کاغذ با دو ردیف بنویسید: ردیفِ اول شمارهٔ سیم و پرده، ردیفِ دوم نامِ نت و شمارهٔ ضرب. هر خانه باید با یک رویدادِ شنیداری هماهنگ باشد.
چگونه یک تبِ تازه را پیش از اجرا ارزیابی کنیم؟
از بالای صفحه شروع کنید: آیا نوعِ ساز و کوک معلوم است؟ آیا عنوان یا توضیح می‌گوید قطعه در چه میزان و سرعتی اجرا می‌شود؟ آیا عددها در ستون‌های واضح قرار دارند؟ آیا تکنیک‌های خاص با راهنمای علامت توضیح داده شده‌اند؟ آیا منبعِ آموزشی یا صوتِ مجاز برای کنترلِ ریتم وجود دارد؟ اگر چند پاسخ منفی است، شاید آن تب برای نخستین تمرین انتخابِ خوبی نباشد، حتی اگر از نظرِ تعدادِ عدد کوتاه به نظر برسد. نمونهٔ ساده‌ای که ریتم و کوک را روشن می‌کند، از فایلِ پرجزئیات اما مبهم برای یادگیریِ نخست سودمندتر است.
سطحِ دشواری را فقط با بلند یا کوتاه بودنِ تب نسنجید. چهار میزان با پرشِ زیاد میانِ سیمِ شش و یک، پرده‌های دور از هم و علامت‌های ناشناخته می‌تواند از هشت میزانِ آرام روی دو سیم دشوارتر باشد. پیش از نواختن، دورِ بزرگ‌ترین شمارهٔ پرده، بیشترین پرشِ سیم و هر نشانهٔ ناشناخته خط بکشید. اگر هنوز یک عددِ روی سیمِ دو را بدونِ مکث نمی‌خوانید، تبی با چندین پرش و تکنیک شاید تمرینِ مناسبِ امروز نباشد. پس از تسلط بر مثالِ دو‌سیمیِ این صفحه، یک تمرینِ سه‌سیمیِ کوتاه با ریتمِ نوشته‌شده انتخاب کنید.
چگونه سرعت را بدونِ از دست دادنِ خواندن بالا ببریم؟
نخست ملودی را در سرعتی اجرا کنید که بتوانید پیش از هر ضرب، جایِ نتِ بعد را ببینید. اگر نگاه فقط روی عددِ فعلی بماند، در هر تغییرِ سیم غافلگیر می‌شوید. پس از چند اجرایِ درست، چشم را هنگامِ نواختنِ ضربِ سه به خانهٔ ضربِ چهار و مرزِ میزانِ بعد ببرید. این نگاهِ یک قدم جلوتر به دست فرصتِ آماده شدن می‌دهد. وقتی چهار میزان دو یا سه بار با صدای روشن و ضربِ ثابت اجرا شدند، سرعت را اندکی زیاد کنید. اگر مکث یا صدای خفه برگشت، به سرعتِ قبلی برگردید و فقط اتصالِ مشکل‌دار را جدا تمرین کنید.
مترونوم می‌تواند به ثابت ماندنِ چهار ضرب کمک کند، اما لازم نیست از نخستین تلاش روشن باشد. ابتدا با شمارشِ بلند و ضربهٔ پا یا دست حسِ زمان را بسازید؛ سپس صدای کلیک را به آن اضافه کنید. اگر کلیک باعث می‌شود عددها را با عجله بخوانید، سرعت را کم کنید یا یک میزان را جدا تمرین کنید. معیارِ افزایشِ سرعت تعدادِ ضربه‌های تند نیست؛ تواناییِ خواندن، اجرایِ درست و ادامه دادنِ ریتم در مرزِ میزان‌هاست. ضبطِ یک اجرایِ آرام در آغاز و پایانِ هفته نیز به شما نشان می‌دهد آیا حرکتِ دست روان‌تر شده یا فقط سرعتِ ظاهری تغییر کرده است.
اگر همان نت در دو جای دسته باشد کدام را انتخاب کنیم؟
تب معمولاً یک جایِ مشخص را برای صدا تعیین می‌کند. با پیشرفتِ شما ممکن است همان نامِ نت را روی سیمِ دیگر پیدا کنید؛ مثلاً میِ سیمِ یکِ آزاد را می‌توان در جایگاهی روی سیمِ دو نیز نواخت. این انتخاب‌ها از نظرِ ارتفاعِ صدا ممکن است یکسان باشند، اما رنگ، طنینِ سیمِ آزاد و مسیرِ حرکت به نتِ بعد متفاوت است. برای اجرایِ دقیقِ درسِ نخست، همان جایِ نوشته‌شده در تب را دنبال کنید. بعد، اگر می‌خواهید جایِ دیگری را بیازمایید، کلِ جمله را بشنوید و ببینید انتخابِ تازه چه تغییری در حرکت و صدا می‌دهد.
این تفاوت یکی از دلیل‌های ارزشمندِ کنارِ هم گذاشتنِ تب و نامِ نت است. نامِ «می» به تنهایی به شما نمی‌گوید کدام سیم را بزنید؛ تب آن را معلوم می‌کند. از سوی دیگر، عددِ صفرِ روی خطِ یک به تنهایی به کسی که گیتار در دست ندارد رابطهٔ آن صدا با ملودی را کمتر نشان می‌دهد؛ نامِ نت کمک می‌کند. وقتی بعداً در درسِ گروهی یا با سازِ دیگر کار می‌کنید، می‌توانید جمله را با نامِ صدا و ضرب توضیح دهید و جایِ مناسبِ اجرا را برای سازِ خود انتخاب کنید. این دو دیدگاه با هم رقابت ندارند؛ هر یک پرسشِ متفاوتی را پاسخ می‌دهد.
جمع‌بندیِ تمرین
تب را با دو اطلاعات بخوانید: خطِ سیم و عددِ پرده. صفر را سیمِ آزاد بدانید، عددهای عمودی را هم‌زمان و عددهای افقی را پیاپی اجرا کنید. پیش از نواختن، کوکِ ساز و وجود یا نبودِ نشانه‌های ریتم را بررسی کنید. ملودیِ چهارمیزانیِ این صفحه را ابتدا میزان‌به‌میزان با شمارشِ چهار ضرب و سپس پیوسته بنوازید. اگر می‌توانید از روی هر خانه نامِ سیم، پرده، نت و ضرب را بگویید، دیگر تبلچر برایتان شکلِ مرموزی از خط و عدد نیست؛ نقشه‌ای قابل خواندن برای ساختنِ یک اجرایِ آگاهانه است.
مسیر یادگیری گیتار
برای دیدن مسیر کامل، آموزش گیتار از صفر تا اجرای اولین آهنگ؛ برنامهٔ ۱۲ هفته‌ای مبتدیان را بخوانید.
برای دنبال‌کردن یک برنامهٔ آموزشی، دورهٔ گیتار پاپ یا دورهٔ گیتار کلاسیک را ببینید.