کوک گیتار با تیونر و گوشی؛ نام سیم‌ها و رفع خطاهای رایج

برای کوک گیتار با تیونر، سیم‌های آزاد را یکی‌یکی از سیم ضخیم شش تا سیم نازک یک بنوازید و هر سیم را به نت درست خودش برسانید: می، لا، ر، سل، سی، می یا E–A–D–G–B–E. اگر عقربه یا نشانگر از نت هدف پایین‌تر است، گوشی همان سیم را با حرکت‌های بسیار کوچک در جهت افزایش کشش بچرخانید؛ اگر بالاتر است، کمی کشش را کم کنید و دوباره از پایین به نت هدف برسید. پیش از چرخاندن هر گوشی، مطمئن شوید به همان سیم وصل است. این راهنما ترتیب کار، روش استفاده از تیونر گوشی و راه‌حل خطاهای رایج را مرحله‌به‌مرحله توضیح می‌دهد.

کوک کردن قرار نیست آزمون گوش مطلق باشد. تیونر، به‌ویژه در شروع یادگیری، مرجع مناسبی برای پیدا کردن نت هر سیم است. گوش شما هم با تکرار و مقایسهٔ صدای پیش و پس از تنظیم دقیق‌تر می‌شود. تیونر آنلاین اکتاواز برای تمرین در دسترس است؛ اگر در محیط پرصدا یا با میکروفن ضعیف کار می‌کنید، تیونر گیره‌ای که لرزش ساز را می‌گیرد می‌تواند خواندن را آسان‌تر کند. این مقاله برای گیتار شش‌سیم با کوک استاندارد نوشته شده است. اگر ساز، تعداد سیم یا کوک قطعهٔ شما متفاوت است، ابتدا از مدرس یا راهنمای همان ساز نت‌های هدف را بپرسید.

قبل از کوک کردن، شش سیم را درست بشناسید

هنگام گرفتن گیتار در وضعیت معمول نوازندگی، سیمی که به صورت فیزیکی بالاتر و نزدیک‌تر به صورت شما قرار می‌گیرد، معمولاً ضخیم‌ترین سیم است، اما صدایش بم‌تر است. به آن سیم شش می‌گوییم. سیم نازکی که به زمین نزدیک‌تر است، سیم یک و زیرترین صدای آزاد را دارد. همین تفاوت جای فیزیکی و زیر و بمی صدا گاهی هنرجوی تازه‌کار را به اشتباه می‌اندازد. نام سیم‌ها را پیش از روشن کردن تیونر روی کاغذ بنویسید و انگشت خود را از سیم شش به یک حرکت دهید.

• سیم ۶: ضخیم‌ترین سیم و بم‌ترین صدای آزاد؛ E یا «می بم».
• سیم ۵: سیم بعدی از سمت بم؛ A یا «لا».
• سیم ۴: سیم میانیِ بم؛ D یا «ر».
• سیم ۳: سیم میانیِ زیر؛ G یا «سل».
• سیم ۲: سیم کنار سیم نازک؛ B یا «سی».
• سیم ۱: نازک‌ترین سیم و زیرترین صدای آزاد؛ E یا «می زیر».

دو سیم با نام E داریم، اما یک صدا نیستند. E سیم شش دو اکتاو بم‌تر از E سیم یک است. اگر تیونر کروماتیک فقط حرف E را نشان می‌دهد، به شمارهٔ سیم و محدودهٔ صدای آن نیز توجه کنید. بعضی برنامه‌ها برچسب E2 و E4 را نمایش می‌دهند؛ بعضی فقط E می‌نویسند. به‌خصوص وقتی سیم خیلی شل است، رساندن آن به یک E اشتباه می‌تواند شما را به کشیدن خطرناک سیم نازک وادار کند. اگر شک دارید، از نمونهٔ صوتی معتبر یا مدرس کمک بگیرید و گوشی را ناگهانی نچرخانید.

در راهنمای رسمی فندر برای تیونر گیتار، ترتیب استاندارد E–A–D–G–B–E از سیم بم تا زیر آمده است. یاماها نیز در راهنمای گیتار آکوستیک کوک هر شش سیم آزاد با تیونر را روش آغازین می‌داند. این ترتیب را حفظ کردن مفید است، اما مهم‌تر آن است که هر بار واقعاً به سیم درست نگاه کنید. اگر تنها دو حرف ابتدا و انتها را به خاطر سپرده‌اید، جدول را کنار ساز نگه دارید تا پیش از هر چرخش به آن برگردید.

سیم آزاد یعنی چه و چرا در کوک مهم است؟

سیم آزاد سیمی است که دست چپ آن را روی هیچ فرتی فشار نمی‌دهد. تیونر در این راهنما باید صدای همین سیم را بخواند. اگر انگشت حتی به‌اشتباه روی فرت قرار بگیرد، نت دیگری تولید می‌شود و تیونر شما را به سمت کوک نادرست هدایت می‌کند. دست پرده‌گیر را از سیم‌ها دور کنید، با پیک یا شست فقط یک سیم را آرام به صدا درآورید و بگذارید صدا چند لحظه پایدار بماند. صدای ضربهٔ شدید در آغاز ممکن است نشانگر را بپراند؛ یک ضربهٔ ملایم و واضح کافی است.

اگر به‌جای یک سیم، چند سیم هم‌زمان صدا بدهند، برنامهٔ گوشی ممکن است قوی‌ترین فرکانس را از سیم دیگری بگیرد. برای کم کردن این خطا، سیم‌های کناری را با انگشت یا کف دست به‌آرامی ساکت کنید، بدون آنکه سیم هدف خفه شود. کوک کردن آکورد کامل با یک تیونر معمولی برای شروع مناسب نیست. حتی اگر صدای آکورد خوشایند باشد، نمی‌فهمید کدام سیم دقیقاً پایین یا بالاست. هر سیم را جدا بررسی کنید و در پایان همه را دوباره به‌ترتیب بنوازید.

چه تیونری برای شروع لازم است؟

تیونر گیره‌ای به سر دسته متصل می‌شود و بیشتر از لرزش ساز استفاده می‌کند. برای محیطی که صدای گفتگو یا سازهای دیگر وجود دارد، این روش معمولاً خواندن پایدارتری از میکروفن گوشی می‌دهد. تیونر گوشی از میکروفن استفاده می‌کند و وقتی اتاق نسبتاً آرام است و مجوز میکروفن را داده‌اید، برای تمرین روزانه کافی است. تیونر پدالی بیشتر در مسیر صدای گیتار الکتریک به کار می‌رود و برای شروعِ گیتار آکوستیک یا کلاسیک ضروری نیست. هر کدام را دارید، باید بتوانید نام نت و بالا یا پایین بودن آن را بخوانید.

بعضی تیونرها حالت «Guitar» دارند و فقط شش نت رایج گیتار را هدف می‌گیرند. حالت «Chromatic» یا کروماتیک همهٔ نت‌ها را نشان می‌دهد. برای هنرجویی که سیم‌ها را هنوز حفظ نکرده، حالت گیتار می‌تواند راهنما باشد؛ اما اگر سیم بسیار دور از نت هدف باشد، باز هم باید با گوش و جدول مطمئن شوید به کدام سمت می‌روید. در حالت کروماتیک، نام نت نمایش‌داده‌شده را با جدول بالا مقایسه کنید. مثلاً برای سیم پنج، هدف A است؛ ظاهر شدن G یا G♯ یعنی هنوز پایین‌تر از A هستید و ظاهر شدن A♯ یا B یعنی بالاتر رفته‌اید.

برخی نمایشگرها علامت ♯ را برای نیم‌پرده بالاتر و ♭ را برای نیم‌پرده پایین‌تر می‌نویسند. پس G♯ و A♭ در این زمینه یک ارتفاع یکسان را نام‌گذاری می‌کنند؛ هیچ‌کدام هدف سیم پنج در کوک استاندارد نیست. لازم نیست برای شروع همهٔ تئوری نیم‌پرده‌ها را حفظ کنید. کافی است نام هدف سیم را بخوانید، با چرخش کوچک جهت تغییر را ببینید و با حوصله نزدیک شوید. مقالهٔ آشنایی با تیونر نحوهٔ خواندن نشانگر را در سطح عمومی توضیح می‌دهد؛ اینجا تمرکز بر اجرای همان کار روی شش سیم گیتار است.

تیونر گوشی را کجا بگذاریم؟

در اتاق نسبتاً ساکت بنشینید، گوشی را نزدیک گیتار و دور از صدای بلند بلندگو بگذارید و میکروفن را نپوشانید. اگر برنامه درخواست دسترسی میکروفن می‌کند، تنها در صورتی که می‌خواهید از آن استفاده کنید مجوز بدهید. گیتار کلاسیک و آکوستیک صدای کافی برای میکروفن گوشی تولید می‌کنند، اما ساز را لازم نیست با شدت زیاد بنوازید. برای گیتار الکتریکِ بدون تقویت، بسته به میکروفن و محیط ممکن است خواندن سخت‌تر باشد؛ در آن صورت تیونر گیره‌ای یا تیونر متصل به خروجی ساز کار را آسان می‌کند.

گوشی را آن‌قدر نزدیک نبرید که ضربهٔ مضراب یا برخورد دست با بدنه، صدای اصلی را بپوشاند. یک فاصلهٔ کوتاه و ثابت انتخاب کنید و پیش از چرخاندن گوشی صبر کنید نشانگر روی یک نت پایدار شود. اگر برنامه مدام بین دو حرف می‌پرد، اول محیط را آرام‌تر کنید، سیم‌های دیگر را ساکت کنید، سیم هدف را یک بار دیگر آرام بزنید و چند ثانیه صبر کنید. تکرار چرخاندن گوشی در حالی که نمایشگر پایدار نیست ممکن است سیم را بیش از حد بکشد.

کوک گیتار با تیونر، گام‌به‌گام

گیتار را روی پا یا پایه‌ای امن نگه دارید. فهرست E–A–D–G–B–E را کنار خود بگذارید و از سیم شش شروع کنید. برای هر سیم یک چرخهٔ ثابت داشته باشید: سیم را شناسایی کنید، گوشی مربوط به آن را با چشم دنبال کنید، سیم آزاد را بزنید، نت و جهت نشانگر را بخوانید، گوشی را اندکی بچرخانید، دوباره سیم را بزنید و نتیجه را بررسی کنید. اگر حرکت نخست باعث شد نشانگر از هدف دورتر شود، جهت چرخش را عوض کنید. جهت چرخش گوشی در همهٔ گیتارها با یک عبارت ثابت «ساعت‌گرد» یا «پادساعت‌گرد» قابل آموزش نیست، زیرا جای گوشی‌ها و نحوهٔ پیچیدن سیم فرق می‌کند. معیار امن، تغییر واقعی ارتفاع صدا و کشش سیم است.

گام اول: سیم شش را به می بم برسانید

سیم شش ضخیم‌ترین سیم گیتار است و صدای آزاد آن باید E بم باشد. فقط همین سیم را بزنید. اگر تیونر حرف E را نشان می‌دهد اما نشانگر در سمت پایین است، با حرکت بسیار کوچک کشش را بیشتر کنید و دوباره بنوازید. اگر نشانگر بالاتر است، کمی شل کنید و سپس آهسته از پایین به E برگردید. اگر حرف دیگری می‌بینید، با چرخش آهسته ببینید به E نزدیک می‌شوید یا نه. وقتی سیم خیلی از کوک دور است، نام نت ممکن است ابتدا نامطمئن باشد؛ از صدا یا نمونهٔ مرجع هم کمک بگیرید. به‌محض رسیدن نشانگر به مرکز، دست از چرخاندن بردارید و یک بار دیگر سیم را به صدا درآورید.

فشار دادن سیم روی فرت پنجم یا نواختن آکورد در این مرحله لازم نیست. بعضی روش‌های کوک گوشی ساز را نسبت به یکدیگر تنظیم می‌کنند، ولی نخستین مرجع ما تیونر است. اگر سیم شش بلافاصله پس از رها کردن گوشی از کوک خارج می‌شود، ممکن است سیم نو هنوز جا نیفتاده باشد یا در محل گوشی و شیطانک گیر کند. این مشکل را با کشیدن ناگهانی گوشی حل نکنید؛ بخش خطاها را بخوانید و اگر لازم بود ساز را به فرد باتجربه نشان دهید.

گام دوم: سیم پنج را به لا برسانید

سیم پنج کنار سیم شش است و نت آزاد آن A یا لا است. هنگام زدن آن، سیم شش را ساکت کنید تا تیونر دو صدا نشنود. گوشی متصل به سیم پنج را پیدا کنید؛ روی بعضی سازها گوشی‌ها سه‌تا سه‌تا در دو طرف سر دسته‌اند و روی برخی در یک ردیف قرار دارند. از روی جای ظاهری حدس نزنید: مسیر سیم را از شیطانک تا گوشی دنبال کنید. اکنون همان چرخهٔ ضربه، خواندن، چرخش کوچک و ضربهٔ دوباره را تکرار کنید.

اگر تیونر برای سیم پنج به‌جای A، حرف E نشان می‌دهد، پیش از تغییر زیاد مطمئن شوید هنوز سیم شش را نمی‌زنید. اگر سیم پنج واقعاً خیلی پایین افتاده، با یک مرجع صوتی یا کمک مدرس محدودهٔ درست را پیدا کنید. کشیدن چند دور کاملِ گوشی بدون بررسی صدا راه خوبی برای رسیدن به A نیست. پس از تنظیم، سیم شش و پنج را جداگانه یک بار دیگر بزنید. تغییر کشش یک سیم در بعضی سازها می‌تواند اندکی بر بقیه اثر بگذارد؛ بازبینی نهایی در پایان مهم است.

گام سوم: سیم چهار را به ر برسانید

نت سیم چهار D یا ر است. این سیم در بسیاری از گیتارهای کلاسیک هنوز سیم باسِ روکش‌دار است؛ در گیتارهای دیگر جنس و قطر دقیق بسته به مجموعهٔ سیم فرق می‌کند. به نام نت تکیه کنید، نه رنگ و ظاهر سیم. اگر هنگام زدن سیم چهار، تیونر نام A را نشان می‌دهد، نخست بررسی کنید سیم پنج هنوز زنگ نمی‌زند. صدای هم‌زمان سیم آزادِ قبلی یکی از علت‌های رایج خواندن اشتباه است.

برای تشخیص جهت تنظیم، پس از چرخش خیلی کوتاه دوباره سیم را بزنید. حرکت عقربه به سمت مرکز یعنی مسیر درست است. وقتی به D رسیدید، چند ثانیه بعد دوباره بخوانید تا مطمئن شوید صدا پایدار مانده است. اگر تیونر یک لحظه D را نشان داد و فوراً به نت دیگری پرید، با ضربهٔ آرام‌تر، سکوت محیط و خاموش کردن سیم‌های دیگر دوباره امتحان کنید. به یک لحظهٔ گذرا برای اعلام پایان کوک اعتماد نکنید.

گام چهارم: سیم سه را به سل برسانید

سیم سه باید G یا سل باشد. در گیتار کلاسیک، این سیم ممکن است نسبت به دو سیم زیر صدای متفاوتی در آغاز ضربه داشته باشد؛ تیونر باید بخش پایدار صدا را بخواند، نه ضربهٔ نخست را. از چرخش‌های کوچک استفاده کنید و اگر سیم به‌طور نامعمول سفت یا صدایش بسیار زیر شد، توقف کنید و شمارهٔ سیم و نت هدف را دوباره بررسی کنید. اشتباه گرفتن سیم سه با سیم دو و رساندن آن به B فشار زیادی ایجاد می‌کند.

پس از رسیدن به G، سیم‌های چهار و سه را جداگانه بنوازید و به تفاوت ارتفاع آن‌ها گوش دهید. این تمرین شنیدن قرار نیست جای تیونر را بگیرد؛ کمک می‌کند هر روز رابطهٔ نت‌های مجاور را بهتر بشناسید. اگر بعداً خواستید روش کوک نسبی را یاد بگیرید، همین دقت شنیداری پیش‌نیاز آن است. فعلاً معیار نهایی برای هر سیم، نام نت درست و نشانگر پایدار نزدیک مرکز است.

گام پنجم: سیم دو را به سی برسانید

نت سیم دو B یا سی است. فاصلهٔ سیم سهٔ G تا سیم دؤ B با فاصلهٔ بیشتر جفت‌های مجاور فرق دارد؛ بنابراین روش‌های کوک کردن با فرت پنجم در این جفت استثنا دارند. اگر به روش نسبی علاقه دارید، در بخش مربوط توضیح می‌دهیم چرا برای این جفت فرت چهارم استفاده می‌شود. هنگام کار با تیونر، لازم نیست فرتی را بگیرید؛ سیم دو آزاد را بزنید و به B برسانید.

سیم دو نازک‌تر از چهار سیم قبلی است و به چرخش گوشی حساس‌تر احساس می‌شود. اگر حس می‌کنید با هر حرکت نشانگر به‌سرعت از هدف می‌گذرد، مقدار چرخش را باز هم کوچک‌تر کنید و پس از هر بار به صدا درآوردن سیم کمی صبر کنید. وقتی بالاتر از B رفته‌اید، کمی پایین‌تر از هدف برگردید و دوباره به‌آرامی بالا بیایید. این کار کمک می‌کند کشش و جای سیم روی گوشی و شیطانک پایدارتر شود.

گام ششم: سیم یک را به می زیر برسانید

سیم یک نازک‌ترین سیم است و باید E زیر باشد. به‌دلیل نازکی، از چرخاندن سریع و چنددورِ گوشی پرهیز کنید. اگر مطمئن نیستید صدایی که می‌شنوید در محدودهٔ درست قرار دارد، از نمونهٔ صدای سیم یک در تیونر گیتار فندر یا از مدرس کمک بگیرید. دیدن حرف E به‌تنهایی تضمین نمی‌کند اکتاو درست است. سیم را با ضربهٔ ملایم بزنید و به نمایش پایدار E نزدیک شوید.

اکنون تمام شش سیم را از شش تا یک، هر کدام جداگانه، دوباره بررسی کنید. اگر یکی کمی جابه‌جا شده است، همان را اصلاح کنید و یک دور دیگر مرور کنید. این کار در گیتار تازه‌سیم یا سازی که مدت زیادی کوک نشده، طبیعی است؛ قرار نیست با یک گذرِ شتاب‌زده همهٔ سیم‌ها تا پایان تمرین ثابت بمانند. در پایان، یک آکورد ساده مانند Em را آرام بنوازید و به صدای آن گوش دهید. اگر تیونر روی هر سیم نت درست را نشان می‌دهد ولی آکورد ناخوشایند است، ممکن است مشکل از فشار یا جای انگشت، سیم فرسوده یا تنظیم ساز باشد؛ فوراً همهٔ گوشی‌ها را دوباره نچرخانید.

نشانگر تیونر را دقیق‌تر بخوانیم

بیشتر تیونرها دو اطلاعات مستقل می‌دهند: نام نتی که در حال شنیدن آن هستند و میزان فاصلهٔ صدا از همان نت. فقط به رنگ سبز یا قرار گرفتن عقربه در وسط نگاه نکنید. اگر سیم پنج را می‌نوازید و تیونر روی G سبز شده، سیم را به G کوک کرده‌اید، نه A. نخست نام نت هدف را با جدول تطبیق دهید؛ سپس نشانگر را به مرکز بیاورید. در برنامه‌های مختلف، سمت چپ نشانگر معمولاً برای صدای پایین‌تر و سمت راست برای صدای بالاتر است، اما نوشته‌های روی همان برنامه را بخوانید. اگر نمایشگر معنای رنگ‌ها را توضیح می‌دهد، آن توضیح بر حدس ما مقدم است.

حالت کروماتیک ممکن است چند نام پشت سر هم نشان دهد: فرض کنید سیم چهار باید D باشد اما ابتدا C را می‌بینید. با افزایش آهستهٔ کشش، C♯ و سپس D ظاهر می‌شود. اگر از D گذشتید و D♯ ظاهر شد، از نت هدف بالاتر رفته‌اید. با کاهش کشش تا کمی پایین‌تر از D برگردید و دوباره آهسته به D برسید. این رفت‌وبرگشت کنترل‌شده از کشیدن پیوسته با امید دیدن یک چراغ سبز امن‌تر است. برای سیم نازک یک، دامنهٔ چرخش را حتی کمتر کنید.

بعضی تیونرها علاوه بر نام نت، عددی به نام «سنت» نشان می‌دهند. سنت واحدی برای اختلاف ظریف ارتفاع صداست؛ صفر یعنی نزدیک مرکزِ نت انتخابی. برای تمرین خانگی لازم نیست وسواسِ رسیدن به صفرِ کاملاً ثابت داشته باشید. صدای سیم با ضربهٔ اولیه کمی تغییر می‌کند و نمایشگر ممکن است چند واحد جابه‌جا شود. چند بار سیم را با شدت معمول بنوازید؛ اگر نام نت درست است و نشانگر در بخش نزدیک مرکز می‌ماند، به سراغ سیم بعد بروید. تلاش برای تعقیب نوسان لحظه‌به‌لحظهٔ عقربه معمولاً فقط کوک را ناپایدار می‌کند.

چرا باید از پایین به نت هدف نزدیک شویم؟

وقتی سیم را شل می‌کنید و دقیقاً همان‌جا متوقف می‌شوید، امکان دارد بخشی از کشش در مسیر سیم یا دور گوشی به‌درستی ننشیند. روش رایج این است که اگر از نت بالاتر رفته‌اید، کمی پایین‌تر از هدف برگردید و با افزایش آهستهٔ کشش به آن برسید. فندر در تمرین شنیداری کوک همین بازگشت از پایین را برای بررسی دقیق توصیه می‌کند. این قاعده مجوز کشیدن زیاد سیم نیست؛ حرکت‌ها همچنان کوچک و همراه با خواندن مجدد تیونرند.

اگر گوشی پس از رها کردن به عقب برمی‌گردد، سیم روی محور گوشی درست بسته نشده یا ساز به سرویس نیاز دارد. تکرارِ «بالا بیاور، رها کن، دوباره پایین برو» بدون فهم علت به سیم و زمان شما فشار می‌آورد. برای تشخیص مشکل، از هر سیم یک بار پیش و پس از چند دقیقه نوازندگی مقدار نمایشگر را یادداشت کنید. اگر همیشه همان سیم به‌سرعت از کوک خارج می‌شود، علت را در همان سیم، گوشی یا نقاط تماسش پیگیری کنید. اگر همهٔ سیم‌ها بعد از جابه‌جایی دما اندکی تغییر می‌کنند، یک دور کوک دوباره معمولاً کافی است.

کوک با گوشی موبایل؛ یک تمرین واقعی پنج‌دقیقه‌ای

تیونر گوشی را باز کنید و اگر امکان انتخاب ساز دارد، گیتار با کوک استاندارد را انتخاب کنید. پیش از روشن کردن میکروفن، شش نام نت را روی برگه بگذارید. یک بار سیم‌ها را از شش تا یک بدون هیچ تنظیمی بزنید و فقط آنچه برنامه نشان می‌دهد یادداشت کنید. این «خواندن اول» به شما می‌گوید کدام سیم بیشتر از کوک دور است. اگر تمام سیم‌ها بسیار دور به نظر می‌رسند، احتمال دارد برنامه ساز یا کوک دیگری را انتخاب کرده باشد؛ تنظیمات را بررسی کنید.

دقیقهٔ دوم و سوم را به سیم‌های شش، پنج و چهار بدهید. هر بار سیم را پیدا کنید، گوشی‌اش را دنبال کنید، آرام بزنید و فقط پس از پایدار شدن نام نت حرکت دهید. اگر نشانگر برای یک سیم چیزی نشان نمی‌دهد، قبل از زیاد کردن شدت ضربه، گوشی را کمی نزدیک‌تر کنید و محیط را آرام‌تر کنید. دقیقهٔ چهارم را برای سیم‌های سه، دو و یک بگذارید. در این بخش حتی کمتر گوشی‌ها را بچرخانید، چون سیم‌های نازک‌تر با حرکت کوچک تغییر محسوس‌تری می‌کنند. دقیقهٔ پنجم را برای مرور شش سیم و یک آکورد باز نگه دارید. سرعت این برنامه هدف نیست؛ اگر امروز ده دقیقه طول کشید، مشکلی ندارد.

پس از کوک، یک جمله دربارهٔ مشکل اصلی بنویسید: «برای سیم دو، برنامه B را دیر تشخیص داد» یا «سیم شش بعد از دو دقیقه پایین رفت». فردا همان مورد را اول بررسی کنید. این روش از هر روز شروع کردنِ بی‌توجه و چرخاندن همهٔ گوشی‌ها پیشگیری می‌کند. در برنامهٔ ۱۲ هفته‌ای شروع گیتار، کوک پیش از هر جلسه جزئی از تمرین است؛ در آن مسیر می‌توانید این پنج دقیقه را به ابتدای تمرین روزانه وصل کنید.

در محیط پرسر‌وصدا چه کنیم؟

اگر صدای گفت‌وگو، تلویزیون یا ساز دیگری وارد میکروفن می‌شود، تیونر گوشی ممکن است نام نت بی‌ربط نشان دهد. نخست تا حد ممکن محیط را آرام کنید و از دیگران بخواهید برای چند دقیقه ساز نزنند. اگر این امکان نیست، تیونر گیره‌ای روی سر دسته را امتحان کنید. گیره نیز معجزه نمی‌کند: لرزش سازهای نزدیک یا ضربه به دسته می‌تواند خواندن را مختل کند. ساز را ثابت نگه دارید، یک سیم را بنوازید و منتظر عدد پایدار بمانید. اگر فقط گوشی دارید، به جای تعقیب نمایشگر ناپایدار، در زمان مناسب‌تری کوک کنید.

برای گیتار الکتریک، تیونر متصل به خروجی ساز در محیط شلوغ معمولاً صدای ساز شما را مستقیم‌تر دریافت می‌کند. هنگام استفاده از آن، مسیر کابل و ورودی دستگاه را بررسی کنید و صدای سیم‌های دیگر را ساکت نگه دارید. اگر برنامهٔ گوشی شما امکان تنظیم فرکانس مرجع را دارد، مقدار پیش‌فرض رایج را بدون دلیل عوض نکنید؛ تغییر اتفاقی مرجع باعث می‌شود هر شش سیم با یک اختلاف ثابت تنظیم شوند. برای تمرین معمول با دیگران، پیش از تغییر چنین گزینه‌ای از مدرس یا گروه بپرسید.

اگر تیونر نداریم، کوک نسبی چگونه کار می‌کند؟

کوک نسبی یعنی صدای سیم‌های مجاور را با هم برابر کنیم. این روش برای تمرین گوش مفید است، اما به یک صدای مرجع برای شروع نیاز دارد. اگر سیم پنج را بر اساس یک صدای A معتبر تنظیم کرده‌اید، می‌توانید با فرت پنجم سیم پنج صدای D بسازید و آن را با سیم چهار آزاد مقایسه کنید. سپس فرت پنجم سیم چهار با سیم سه آزاد، فرت چهارم سیم سه با سیم دو آزاد، و فرت پنجم سیم دو با سیم یک آزاد مقایسه می‌شود. برای سیم شش، فرت پنجم آن باید با سیم پنج آزاد هم‌صدا باشد. استثنای مهم، جفت سیم سه و دو است: در آنجا فرت چهارمِ سیم سه را می‌گیرید، نه پنجم. یاماها این ترتیب فرت‌ها را در راهنمای کوک با موقعیت‌های دسته نشان داده است.

اگر صدای دو نت نزدیک است ولی موج‌دار یا لرزان می‌شنوید، احتمالاً هنوز دقیقاً برابر نیستند. یکی را کوتاه بنوازید و سپس دیگری را؛ بعد هر دو را به نوبت با فاصلهٔ یکسان امتحان کنید. برای هنرجوی مبتدی، تشخیص اختلاف اندک ممکن است دشوار باشد و نیاز به زمان دارد. تیونر را برای بررسی نتیجه کنار دست نگه دارید. هدف این تمرین جایگزین کردن ابزار با حدس نیست؛ می‌خواهیم گوش متوجه شود وقتی یک سیم پایین‌تر یا بالاتر است، چه تغییری در رابطهٔ دو صدا رخ می‌دهد.

اگر مرجع سیم اول اشتباه باشد، همهٔ سیم‌ها ممکن است نسبت به یکدیگر درست اما نسبت به گروه یا فایل همراهی، نادرست باشند. به همین دلیل، کوک نسبی بدون مرجعِ مطمئن برای نوازندگی همراه دیگران کافی نیست. یک تیونر، پیانو یا صدای مرجع قابل اعتماد برای یکی از سیم‌ها استفاده کنید و سپس روابط را با گوش بسنجید. اگر هنگام مقایسه، بیش از حد روی فرت فشار دهید یا سیم را به کنار بکشید، صدای نت فرت‌گرفته بالاتر می‌رود و مقایسه را خراب می‌کند. انگشت را نزدیک فرت با فشار لازم بگذارید، نه با فشار زیاد.

خطاهای رایج هنگام کوک گیتار

گوشیِ سیم اشتباه را می‌چرخانم

این خطا حتی برای نوازندهٔ باتجربه گاهی پیش می‌آید، به‌خصوص وقتی گوشی‌ها در دو سمت سر دسته‌اند. راه پیشگیری ساده است: پیش از هر حرکت، با نگاه مسیر سیم را تا محور گوشی دنبال کنید و همان سیم را دوباره بزنید. اگر ناگهان صدای سیم دیگری تغییر کرد، فوراً متوقف شوید و همان سیم را به حالت درست برگردانید. چرخاندن تصادفیِ گوشی سیم نازک ممکن است آن را بشکند. برچسب‌گذاری موقتِ نام سیم‌ها کنار گوشی‌ها در هفته‌های نخست می‌تواند کمک کند، به شرطی که روی بدنه یا پرداخت ساز اثری نگذارد.

حرف درست را می‌بینم، ولی سیم در اکتاو اشتباه است

نام نت هر دوازده نیم‌پرده تکرار می‌شود. برای دو سیم می گیتار نیز حرف E در دو ارتفاع بسیار متفاوت ظاهر می‌شود. اگر سیم خیلی شل یا خیلی سفت است، تنها دیدن E کافی نیست. شمارهٔ سیم، ضخامت، محدودهٔ صدای نمونهٔ مرجع و حس طبیعی کشش را کنار هم بررسی کنید. هیچ‌وقت برای «پیدا کردن E بعدی» سیم را با چرخش‌های زیاد بالا نبرید. اگر دربارهٔ اکتاو مطمئن نیستید، کمک گرفتن از مدرس یا فروشنده از پاره شدن سیم و آسیب احتمالی پیشگیری می‌کند.

نمایشگر بعد از هر ضربه بین نت‌ها می‌پرد

ممکن است چند سیم هم‌زمان صدا بدهند، میکروفن صدای محیط را بگیرد، ضربه بیش از حد محکم باشد یا سیم در آغاز ارتعاش صدای ناپایداری بدهد. سیم‌های دیگر را ساکت کنید، آرام‌تر بزنید و پس از ضربه کمی صبر کنید. اگر تیونر گیره‌ای دارید، جای گیره را روی سر دسته محکم اما بدون فشار آسیب‌زا تنظیم کنید. اگر تنها یک سیم همیشه خواندن نامنظم دارد، وضعیت همان سیم و نقاط تماسش را بررسی کنید. با نمایشگر آشفته هیچ گوشی‌ای را پشت سر هم نچرخانید.

ساز را کوک می‌کنم، اما پس از چند دقیقه پایین می‌رود

سیم نو ممکن است در روزهای نخست کمی جا بیفتد و به مرور نیاز به کوک دوباره داشته باشد. بستن نادرست سیم روی گوشی، فرسودگی سیم، گیر کردن در شیطانک، تغییر دما و رطوبت، یا ایراد گوشی نیز می‌تواند اثر بگذارد. اگر فقط یک سیم مدام تغییر زیادی می‌کند، آن را به فردی که تنظیم ساز را می‌شناسد نشان دهید. مقالهٔ چرا گیتار کوک نمی‌ماند علت‌ها و مسیر بررسی را مفصل‌تر شرح می‌دهد. این مقاله روی مرحلهٔ درست کوک تمرکز دارد و قرار نیست جای عیب‌یابی فنی ساز را بگیرد.

سیم آزاد کوک است، ولی آکوردها ناخوشایندند

اول سیم‌های آزاد را جداگانه دوباره بررسی کنید. اگر هر شش نت درست‌اند، به انگشت‌گذاری نگاه کنید: فشار بیش از حد، کشیدن ناخواستهٔ سیم به پهلو، تماس انگشت با سیم کناری یا گرفتن آکورد در جای اشتباه می‌تواند صدا را خراب کند. راهنمای آکوردهای پایهٔ گیتار روش شنیدن هر سیم در آکورد را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد. اگر چند آکورد در یک محدودهٔ دسته همواره ناصاف‌اند، حتی با انگشت‌گذاری درست، ممکن است تنظیم ساز یا فرسودگی سیم مطرح باشد. در این حالت از تعمیرکار یا مدرس کمک بگیرید؛ با کوک کردن مکرر سیم آزاد، مشکل فرت‌های دیگر لزوماً حل نمی‌شود.

هنگام کوک، سیم پاره می‌شود

پاره شدن ممکن است بر اثر کشش زیاد، فرسودگی، لبهٔ تیز در محل تماس یا انتخاب سیم نامناسب باشد. ابتدا دست و صورت را از مسیر سیم دور نگه دارید و ساز را آرام بگذارید. سیم پاره را با نوع و ضخامت سازگار جایگزین کنید؛ اگر از انتخاب یا بستن سیم مطمئن نیستید، از فرد باتجربه کمک بخواهید. پیش از کوک سیم تازه، مطمئن شوید درست از مسیر شیطانک و خرک عبور کرده است. سپس با چرخش‌های کوچک و مراجعهٔ پیاپی به تیونر بالا بروید. تلاش برای رساندن سیم جدید به کوک در یک حرکت سریع، خطر تکرار مشکل را بیشتر می‌کند.

تمرین هفت‌روزه برای مستقل شدن در کوک

روز اول فقط نام و شمارهٔ شش سیم را روی کاغذ کنار هم بنویسید و بدون چرخاندن گوشی، هر سیم را روی ساز پیدا کنید. روز دوم مسیر هر سیم تا گوشی‌اش را دنبال کنید. روز سوم تیونر را روشن کنید و صدای آزاد هر سیم را بخوانید؛ هنوز فقط وقتی مطمئن هستید تنظیم کنید. روز چهارم دو سیم بم را با کمک جدول کوک کنید و از کسی که تجربه دارد بخواهید نتیجه را بررسی کند. روز پنجم چهار سیم نخست و روز ششم هر شش سیم را به‌آرامی کوک کنید. روز هفتم کار را بدون نگاه دائمی به جدول انجام دهید و در پایان نتیجه را با جدول و یک آکورد باز چک کنید. این برنامه مسابقهٔ سرعت نیست؛ اگر روزی هنوز در تشخیص گوشی مردد هستید، همان مرحله را تکرار کنید.

در هر روز یک چیز را هم با گوش بسنجید: صدای سیم پیش از تنظیم چگونه بود و پس از نزدیک شدن به نت هدف چه تغییری کرد؟ اگر پایین‌تر بود، آیا حس می‌کنید صدا بم‌تر است؟ اگر بالاتر بود، آیا تفاوت را می‌شنوید؟ لازم نیست از روز اول اختلاف کوچک را تشخیص دهید. هدف آن است که تیونر به‌تدریج به ابزاری برای یادگیری شنیدن تبدیل شود. فندر پیشنهاد می‌کند کوک را ابتدای هر جلسهٔ نوازندگی بررسی کنید و با تغییر اندک ارتفاع صدا، گوش را تمرین دهید. شما می‌توانید این تمرین را با احتیاط و با بازگرداندن فوری سیم به نت درست انجام دهید.

پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ کوک گیتار

هر چند وقت یک بار گیتار را کوک کنیم؟

در آغاز هر جلسهٔ تمرین، شش سیم را سریع بررسی کنید و فقط سیم‌هایی را که نیاز دارند تنظیم کنید. تغییر دما، جابه‌جایی ساز، سیم نو و شیوهٔ نوازندگی ممکن است در فاصلهٔ دو جلسه کوک را تغییر دهند. اگر ساز در طول یک جلسهٔ کوتاه چند بار به‌وضوح از کوک خارج می‌شود، بررسی فنی آن منطقی‌تر از ادامهٔ کوک کردن مداوم است. فندر دربارهٔ خطاهای مبتدیان نیز کوک پیش از تمرین را توصیه می‌کند. این عادت زمانی کم می‌گیرد و کمک می‌کند گوش شما از ابتدا به صدای درست آکوردها عادت کند.

برای گیتار کلاسیک و آکوستیک نام سیم‌ها فرق دارد؟

در گیتار شش‌سیم با کوک استاندارد، ترتیب نت‌های آزاد برای گیتار کلاسیک، آکوستیک و الکتریک همان E–A–D–G–B–E است. جنس سیم، صدای ساز، شکل بدنه و جای گوشی‌ها می‌تواند متفاوت باشد، اما نام نت هدفِ این کوک یکسان است. کوک‌های جایگزین، گیتارهای با تعداد سیم دیگر یا قطعه‌هایی که کوک خاص می‌خواهند استثنا هستند. اگر درس شما نت‌های دیگری نوشته، با همان راهنمای درس پیش بروید و بعد از پایان، بازگشت به کوک استاندارد را بررسی کنید.

آیا گوشی موبایل به اندازهٔ تیونر گیره‌ای کافی است؟

در اتاق آرام و برای تمرین معمول، تیونر گوشیِ درست تنظیم‌شده می‌تواند به‌خوبی کمک کند. کیفیت میکروفن، صدای محیط و پایداری برنامه بر نتیجه اثر دارند. تیونر گیره‌ای در محیط شلوغ یا برای گیتار الکتریکِ بی‌صدا ممکن است خواندن ساده‌تری بدهد. هیچ‌کدام جای شناسایی سیم درست و خواندن نام نت را نمی‌گیرند. اگر دو ابزار نتیجهٔ متفاوتی نشان می‌دهند، ابتدا تنظیم کوک استاندارد، فرکانس مرجع، سیم هدف و شرایط شنیدن را در هر دو بررسی کنید.

اگر تیونر حرف درست را نشان می‌دهد ولی نشانگر کمی جابه‌جا است چه کنیم؟

سیم را یک بار با شدت معمول بنوازید و پس از گذشت لحظهٔ اول به نمایشگر نگاه کنید. اگر چند بار نام نت درست و موقعیت نزدیک مرکز پایدار است، برای تمرین روزانه کافی است. اگر اختلاف بزرگ و ثابت است، با حرکت کوچک آن را اصلاح کنید. به‌جای چرخاندن سریع، پس از هر حرکت سیم را دوباره بزنید. وقتی نشانگر مدام می‌پرد، اول علت ناپایداری خواندن را برطرف کنید؛ چرخاندن گوشی تا رسیدن اتفاقی به یک تصویر سبز، نتیجهٔ قابل اعتماد نمی‌دهد.

جمع‌بندی

کوک استاندارد گیتار با شناخت شش سیم آغاز می‌شود: از ضخیم‌ترین تا نازک‌ترین، می، لا، ر، سل، سی، می. هر بار فقط یک سیم آزاد را بنوازید، گوشی همان سیم را با چشم پیدا کنید، نام نت هدف و جهت نشانگر را بخوانید و با حرکت‌های کوچک تنظیم کنید. پس از کوک همهٔ سیم‌ها، یک بار دیگر از شش تا یک مرور کنید و سپس صدای یک آکورد باز را بشنوید. اگر نتیجه نامطمئن است، پیش از کشیدن بیشتر سیم، شمارهٔ سیم، اکتاو، میکروفن و وضعیت ساز را بررسی کنید. با تکرار همین ترتیب در آغاز هر تمرین، کوک کردن از کاری مبهم به روالی کوتاه و قابل اطمینان تبدیل می‌شود.