مجله اکتاواز
راهنمای خرید اولین گیتار؛ اندازه، جنس سیم و چک‌لیست بررسی ساز
اولین گیتار را با توجه به موسیقی دلخواه، اندازهٔ بدن، راحتی دست و کیفیت تنظیم انتخاب کنید؛ این راهنما آزمون‌های سادهٔ پیش از پرداخت را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد.
برای خرید گیتار برای مبتدیان، نخست معلوم کنید بیشتر دوست دارید چه موسیقی‌ای بنوازید، سپس سازهای مناسب همان صدا را در اندازه‌ای که واقعاً برایتان راحت است امتحان کنید. نام برند یا ظاهر ساز، جای آزمون نشستن، گرفتن دسته، نواختن چند نت و شنیدن صدای آن را نمی‌گیرد. یک گیتار آغازین خوب باید کوک شود و کوک را به‌طور معقول نگه دارد، دسترسی به فرت‌های نخست آن برای شما راحت باشد، صدای گز یا خفگی آزاردهنده نداشته باشد و به بودجهٔ کامل شما، همراه با لوازم ضروری و احتمال تنظیم اولیه، بخورد. اگر هنوز هیچ آکوردی بلد نیستید، می‌توانید با کمک مدرس یا فروشندهٔ قابل اعتماد همین آزمون‌ها را انجام دهید.
این مقاله راهنمای تصمیم خرید و بررسی فیزیکی ساز است؛ معرفی همهٔ گونه‌های گیتار و پیشینهٔ هر کدام هدف آن نیست. برای شناخت تفاوت کلی صدا و کاربرد سازها، مقالهٔ مقایسهٔ گیتار کلاسیک و آکوستیک را پیش از رفتن به فروشگاه بخوانید. بعد از خرید، برنامهٔ دوازده‌هفته‌ای شروع گیتار مسیر تمرین را از کوک و آکورد تا اولین اجرا مشخص می‌کند. انتخاب ساز وقتی بهتر می‌شود که بدانید قرار است آن را هر روز در چه محیطی و برای چه قطعه‌هایی بردارید.
پیش از دیدن مدل‌ها، هدف تمرین خود را روشن کنید
سه قطعه یا نوازنده‌ای را که باعث شده‌اند سراغ گیتار بروید یادداشت کنید. آیا صدای نرم گیتار کلاسیک را می‌خواهید، همراهی آکوستیک با خواندن، یا صدای پردازش‌شدهٔ گیتار الکتریک را؟ لازم نیست سبک آیندهٔ خود را برای همیشه تعیین کنید؛ همین مثال‌ها کمک می‌کنند فروشنده ساز را بر اساس خواستهٔ شما نشان دهد، نه صرفاً موجودی ویترین. اگر موسیقی مورد علاقه‌تان با سیم فولادی اجرا می‌شود، خرید گیتار کلاسیک فقط به این دلیل که «همه باید با آن شروع کنند» ممکن است انگیزهٔ تمرین را کم کند. برعکس، اگر درس کلاسیک یا قطعات مبتنی بر صدای نایلون را می‌خواهید، آکوستیک فولادی همان پاسخ نیست.
کاربرد روزانه را نیز دقیق بنویسید. برای تمرین در اتاق مشترک، حمل‌کردن ساز با مترو، حضور در کلاس حضوری، ضبط خانگی یا نواختن در جمع، نیازها یکی نیست. گیتار آکوستیک و کلاسیک بدون تجهیزات جانبی صدای کامل خود را تولید می‌کنند. گیتار الکتریک برای شنیدن رنگ اصلی صدای خود به تقویت‌کننده یا راه‌حل شنیدن مناسب نیاز دارد؛ هزینه و فضای آن را هم حساب کنید. قابلیت اتصال به اسپیکر در یک گیتار آکوستیک-الکتریک برای کسی که فعلاً فقط در خانه تمرین می‌کند شاید ضروری نباشد. ویژگی‌ای که واقعاً استفاده نمی‌شود نباید راحتی و کیفیت ساز را از اولویت خارج کند.
اگر هنوز میان دو نوع ساز مردد هستید، تجربهٔ کوتاه از هر دو را درخواست کنید. با دست خود روی صندلی بنشینید، وزن بدنه را حس کنید و به صدای چند سیم آزاد گوش بدهید. حتی وقتی نواختن بلد نیستید، می‌توانید بفهمید کدام بدنه زیر ساعدتان راحت‌تر است و با کدام صدا بیشتر میل به تمرین دارید. یاماها در راهنمای انتخاب اولین گیتار بر تناسب ساز با بدن و راحتی نوازندگی تأکید می‌کند. این توصیه از فهرست‌های رتبه‌بندی مدل‌ها پایدارتر است، زیرا دست و هدف شما را در مرکز تصمیم قرار می‌دهد.
کلاسیک، آکوستیک فولادی یا الکتریک؟
گیتار کلاسیک معمولاً سیم نایلونی و دسته‌ای نسبتاً پهن دارد. صدای آن برای قطعات کلاسیک، فلامنکو و بسیاری از شیوه‌های نوازندگی انگشتی مناسب است. نایلونی بودن سیم به‌تنهایی به معنی «آسان‌ترین ساز برای همه» نیست: پهنای دسته، ارتفاع سیم‌ها و اندازهٔ بدنه نیز بر راحتی اثر دارند. گیتار آکوستیک فولادی صدای روشن‌تر و معمولاً پرحجم‌تری دارد و در بسیاری از همراهی‌های پاپ، راک آکوستیک و سبک‌های دیگر شنیده می‌شود. گیتار الکتریک از نظر بدنه و مسیر شنیدن صدا تجربهٔ متفاوتی می‌دهد و می‌تواند برای هنرجویی که همین صدا را دوست دارد نقطهٔ شروع مناسبی باشد.
راهنمای یاماها دربارهٔ انتخاب گیتار آکوستیک یادآوری می‌کند که سیم نایلون و فولاد قابل جایگزینی روی یک ساز واحد نیستند و انتخابشان باید از صدای مطلوب و شیوهٔ نوازندگی بیاید. به‌خصوص روی گیتار طراحی‌شده برای نایلون، سیم فولادی نصب نکنید؛ کشش و ساختار این دو گروه یکسان نیست. اگر فروشنده برای جبران صدای نامطلوب پیشنهاد می‌کند بعدها «فقط نوع سیم را عوض کنید»، پیش از قبول کردن، نوع ساز و مشخصات رسمی آن را بررسی کنید. مسیر امن‌تر این است که از ابتدا ساز سازگار با صدای دلخواه بگیرید.
هیچ قانونی وجود ندارد که همهٔ هنرجویان حتماً یک دورهٔ کلاسیک را بگذرانند و بعد به الکتریک برسند. در عین حال، انتخاب بر اساس عکس نوازندهٔ محبوب بدون توجه به دسترسی به کلاس، شرایط خانه و تجهیزات هم تصمیم کاملی نیست. اگر مدرسی دارید، از او بخواهید دو یا سه ویژگی لازم برای درس‌های نخست را مشخص کند: نوع سیم، اندازهٔ تقریبی و اینکه داشتن پیکاپ یا تقویت‌کننده لازم است یا خیر. این سه پاسخ دامنهٔ خرید را کوچک می‌کند، بی‌آنکه شما را به یک برند یا مدل خاص وابسته سازد.
گیتار آکوستیک-الکتریک برای چه کسی می‌ارزد؟
گیتار آکوستیک-الکتریک همچنان یک ساز آکوستیک است که راه اتصال به تقویت‌کننده یا سیستم صدا را هم دارد. داشتن پیکاپ گاهی با تیونر داخلی همراه است، اما باید مشخصات همان مدل را بخوانید؛ وجود یکی، دیگری را تضمین نمی‌کند. اگر در ماه‌های نخست فقط در خانه و کلاس بدون تقویت‌کننده تمرین می‌کنید، اول صدای آکوستیک و راحتی ساز را بسنجید. اگر قرار است زود در اجرا، ضبط مستقیم یا تمرین گروهی از اتصال استفاده کنید، کیفیت خروجی، محل کنترل‌ها، سلامت جک و نوع باتری را نیز آزمایش کنید.
در فروشگاه از ساز بخواهید هم بدون اتصال و هم، در صورت وجود پیکاپ، با کابل و دستگاه مناسب نواخته شود. صدای وصل‌شده نباید تنها دلیل خرید باشد؛ ممکن است افکت یا تنظیم بلندگو ضعف صدای طبیعی را پنهان کند. برعکس، صدای آکوستیک خوب هم به‌تنهایی نشان نمی‌دهد مدار برقی سالم است. کابل را آرام وصل و جدا کنید و هنگام نواختن، نویز غیرعادی یا قطع‌ووصلی را یادداشت کنید. اگر تشخیص این مسئله برایتان دشوار است، همراه باتجربه ببرید و پیش از پرداخت دربارهٔ شرایط رسیدگی به مشکل برقی سؤال کنید.
اندازهٔ مناسب را با بدن و دست خود پیدا کنید
اندازهٔ «کامل» همیشه بهترین اندازه نیست و شماره‌هایی مثل سه‌چهارم نیز به‌تنهایی اندازهٔ واقعی دست یا راحتی ساز را توضیح نمی‌دهند. دو بخش را جدا بسنجید: بدنه که زیر بازو و روی پا قرار می‌گیرد، و طول دسته و فاصلهٔ فرت‌ها که دست پرده‌گیر باید به آن برسد. ممکن است بدنهٔ یک ساز برای شما خوش‌دست باشد اما دسته‌اش کشیده یا ضخیم احساس شود. ممکن است ساز کوچک‌تر در دست راحت باشد ولی صدای آن را دوست نداشته باشید. هدف، یافتن تعادل شخصی است، نه رسیدن به عددی که برای همه یکسان باشد.
روی صندلی با ارتفاع معمول بنشینید و ساز را مانند زمان تمرین نگه دارید. آیا بدون بالا آوردن شانه و جمع کردن مچ می‌توانید دست را به فرت اول برسانید؟ آیا لبهٔ بدنه ساعد را اذیت می‌کند؟ آیا وقتی دست راست را برای ضربه جلو می‌آورید ساز مدام می‌لغزد؟ چند دقیقه در همین وضعیت بمانید؛ احساس ده‌ثانیه‌ای ممکن است گمراه‌کننده باشد. اگر می‌خواهید ایستاده بنوازید، با بند مناسب همان حالت را نیز امتحان کنید. وزن ساز هنگام نشستن و ایستادن یکسان احساس نمی‌شود.
طول مؤثر سیم یا «اسکیل» فاصلهٔ تقریبی شیطانک تا خرک است و روی فاصلهٔ فرت‌ها و حس کشش سیم اثر دارد. دستهٔ کوتاه‌تر برای بعضی دست‌ها رسیدن به فرت‌های پایین را آسان‌تر می‌کند، ولی به‌تنهایی تضمین راحتی نیست. شکل پشت دسته، پهنای آن و ارتفاع سیم‌ها را هم باید تجربه کرد. یاماها پیشنهاد می‌کند هنگام نشستن بررسی کنید آیا به ابتدای دسته دسترسی راحت دارید یا نه. برای کودک، سن یا قد به‌تنهایی نسخهٔ قطعی نیست؛ ساز باید در دست خود کودک و زیر نظر مدرس یا فرد مطلع آزمایش شود.
آزمون پنج‌دقیقه‌ای اندازه در فروشگاه
یک دقیقه فقط ساز را در حالت نوازندگی نگه دارید و به شانه، گردن و مچ توجه کنید. سپس بدون فشار زیاد، انگشت اشاره را روی فرت اول سیم‌های مختلف بگذارید. لازم نیست آکورد بلد باشید؛ ببینید برای رسیدن به سیم شش مجبور به پیچاندن دردناک مچ می‌شوید یا نه. بعد به فرت پنجم بروید و همان حرکت را تکرار کنید. اگر ساز بیش از حد بزرگ است، ممکن است بدن خود را به طرف دسته ببرید یا شانه را بالا بکشید. از فروشنده بخواهید یک اندازهٔ دیگر با همان نوع سیم بیاورد تا مقایسهٔ شما منصفانه باشد.
پس از آزمون، به جای گفتن «خوب بود»، سه مشاهده بنویسید: محل تماس بدنه با بازو، راحتی دست روی دسته و حس وزن. اگر همراهی می‌کند، از او بخواهید از روبه‌رو ببیند آیا شانه‌ها بالا رفته‌اند یا خیر. اما قضاوت نهایی را از بدن خود بگیرید. درد تیز، بی‌حسی یا فشار آشکار در چند دقیقهٔ نخست علامت خوبی نیست. شاید شیوهٔ نشستن شما نیاز به اصلاح داشته باشد، ولی نباید بدون بررسی فرض کنید هر ناراحتی با تمرین زیاد از بین می‌رود. ساز و وضعیت بدن را با مدرس تطبیق دهید.
بودجه را برای «ساز قابل تمرین» ببندید
پیش از دیدن برچسب قیمت، سقف کل هزینه را مشخص کنید. این سقف ممکن است شامل خود گیتار، کیف یا هاردکیس متناسب با رفت‌وآمد، تیونر یا دسترسی به ابزار کوک، پایهٔ ساده، چند پیک در صورت نیاز، سیم یدک، بند برای نوازندگی ایستاده و تنظیم اولیه باشد. برای الکتریک، تقویت‌کننده یا راه‌حل شنیدن، کابل و احتمالاً هدفون را نیز حساب کنید. همهٔ لوازم را همان روز لازم ندارید؛ فهرست را به ضروریِ شروع و قابل‌تعویق تقسیم کنید. هدف آن است که خرید ساز تمام بودجه را مصرف نکند و بعد برای تمرین ایمن یا حمل آن دچار مشکل نشوید.
قیمت بالاتر همیشه به معنی تناسب بیشتر با شما نیست. در قیمت یکسان، ممکن است سازی با ظاهر ساده‌تر اما تنظیم بهتر، تمرین را خوشایندتر کند. در قیمت پایین نیز صرفه‌جویی وقتی واقعی است که ساز بتواند نت‌ها را درست تولید کند و مشکل ساختاریِ پرهزینه نداشته باشد. گیتاری که ارتفاع سیم آن غیرعادی است یا در چند فرت صدای درست نمی‌دهد، با تخفیف بزرگ هم لزوماً انتخاب اقتصادی نیست. هزینهٔ احتمالی سرویس را از فروشنده یا تعمیرکار مستقل بپرسید و در کنار قیمت خرید بنویسید؛ این کار برای ساز دست‌دوم اهمیت بیشتری دارد.
برای مقایسهٔ منصفانه، سه گزینه در یک بازهٔ بودجه پیدا کنید و همه را در یک نشست یا با یادداشت دقیق امتحان کنید. امتیازهایی مثل «راحتی دست»، «صدای دلخواه»، «سلامت و تنظیم» و «هزینهٔ کامل» را جدا ثبت کنید. ویژگی‌های اضافی مثل رنگ خاص یا تیونر داخلی را بعد از این چهار معیار در نظر بگیرید. اگر تنها یکی از گزینه‌ها برای شما قابل تمرین است، صرف شباهت قیمت یا شهرت برند دو گزینهٔ دیگر را هم‌ارز آن ندانید. یک خرید خوب، ساز را به چیزی تبدیل می‌کند که با میل هر روز برمی‌دارید.
آیا بستهٔ آمادهٔ مبتدیان انتخاب خوبی است؟
بسته‌هایی که ساز و لوازم را با هم می‌فروشند می‌توانند شروع را ساده کنند، اما کیفیت هر جزء را جدا بسنجید. اگر گیتار خوش‌دست و سالم است، وجود کیف یا تیونر امتیاز است؛ اگر ساز ناراحت‌کننده است، لوازم جانبی رایگان این مشکل را حل نمی‌کنند. فهرست دقیق محتویات، نوع سیم، اندازهٔ ساز و شرایط تعویض را بخوانید. برای الکتریک، کیفیت خروجی تقویت‌کننده و کابل را هم با صدای تمیز و شدت تمرین خانگی آزمایش کنید. در فروشگاه می‌توانید قیمت ساز و لوازم ضروری را جدا حساب کنید تا ببینید بسته واقعاً به نیاز شما می‌خورد یا فقط اقلامی را اضافه می‌کند که استفاده نخواهید کرد.
پیشنهاد فروشنده را به پرسش‌های قابل آزمون تبدیل کنید. به جای «این مدل برای مبتدی عالی است»، بپرسید چرا برای دست و سبک شما مناسب است و آیا می‌توانید دو مدل نزدیک را کنار هم امتحان کنید. اگر ادعا می‌شود ساز «نیازی به تنظیم ندارد»، بخواهید ارتفاع سیم و صدای چند فرت بررسی شود. اگر می‌گویند تخفیف فقط امروز اعتبار دارد، تصمیم را با همان چک‌لیست سلامت بسنجید. عجله در خرید نخست معمولاً اطلاعات را بهتر نمی‌کند؛ یک بار ترک فروشگاه و بازگشت با مدرس می‌تواند از هزینهٔ اشتباه جلوگیری کند.
در فروشگاه دقیقاً چه چیزهایی را امتحان کنیم؟
بهتر است آزمون را با ساز کوک‌شده انجام دهید و تا پایان، تنظیمات را میان گزینه‌ها تا حد امکان یکسان نگه دارید. از فروشنده بخواهید اجازهٔ نشستن، نواختن سیم‌های آزاد و گرفتن چند نت را بدهد. اگر شما هنوز نمی‌نوازید، همراه باتجربه می‌تواند صدای فرت‌ها و آکورد را بررسی کند، اما راحتی بدنه و دسته را باید خودتان حس کنید. نتیجهٔ هر مرحله را همان لحظه یادداشت کنید؛ پس از امتحان چند ساز، حافظهٔ شنیداری و احساسی دقیق نمی‌ماند. یک عکس از برچسب مدل و مشخصات، با اجازهٔ فروشگاه، به تطبیق یادداشت‌ها کمک می‌کند.
یک: کوک، گوشی‌ها و سیم‌ها
ابتدا ببینید هر شش سیم به نت هدف می‌رسند و گوشی‌ها هنگام چرخش رفتار قابل پیش‌بینی دارند. لازم نیست گوشی بسیار نرم یا بسیار سفت باشد؛ حرکت نباید پرش‌های غیرعادی، لقی آشکار یا گیر شدید داشته باشد. پس از کوک، چند آکورد یا سیم آزاد را بزنید و دوباره تیونر را نگاه کنید. اندکی تغییر، به‌ویژه با سیم نو، ممکن است طبیعی باشد، اما افت واضح و سریع یک سیم نیاز به بررسی دارد. اگر روش کوک را بلد نیستید، راهنمای عمومی تیونر اکتاواز خواندن نشانگر را توضیح می‌دهد. فروشنده باید بتواند ساز را پیش از قضاوت شما کوک کند؛ صدای ساز خارج از کوک معیار مناسبی برای انتخاب نیست.
از ظاهر سیم‌ها هم یادداشت بردارید. زنگ‌زدگی، کثیفی یا سیم کهنه می‌تواند صدای ساز را کدر کند و حس انگشت را تغییر دهد. با این حال، سیم نو به‌تنهایی عیب دسته یا بدنه را برطرف نمی‌کند. اگر فروشنده می‌گوید همهٔ مشکل با تعویض سیم حل می‌شود، از او بخواهید پس از تعویض یا با نظر تعمیرکار همان ادعا را بررسی کند. به‌خصوص در ساز دست‌دوم، نتیجهٔ آزمون با سیم فرسوده را «صدای ذاتی بد» فرض نکنید، ولی هزینهٔ تعویض سیم را در تصمیم وارد کنید. نوع سیم جدید باید با طراحی همان ساز سازگار باشد.
دو: ارتفاع سیم و فشار لازم برای گرفتن نت
فاصلهٔ سیم تا فرت یا «اکشن» اگر خیلی زیاد باشد، گرفتن نت و آکورد فشار بیشتری می‌خواهد؛ اگر خیلی کم باشد، بعضی نت‌ها گز می‌زنند یا درست صدا نمی‌دهند. هر سیم را در فرت‌های یک، سه، پنج و در صورت دسترسی بالاتر جداگانه بنوازید. با نیروی معمول انگشت نت را بگیرید، نه با فشردن افراطی. صدای واضح با فشار قابل تحمل علامت خوبی است. یک سیم گزدار در یک فرت می‌تواند علت‌های گوناگون داشته باشد؛ تازه‌کار لازم نیست آن را تشخیص دهد، اما باید قبل از خرید ثبت و بررسی شود. یاماها دربارهٔ تنظیم ارتفاع سیم نیز همین تعادل میان راحتی و گز را توضیح می‌دهد.
برای مقایسه، یک آکورد ساده را با نیروی مشابه روی هر دو ساز بگیرید. اگر هنوز آکورد نمی‌دانید، از همراه بخواهید Em و Am را بزند و شما در همان زمان انگشت را روی یکی از فرت‌های پایین هر ساز امتحان کنید. راهنمای آکوردهای پایهٔ گیتار شکل‌ها را برای این آزمون نشان می‌دهد. هرگز با درد یا بی‌حسی آزمون را ادامه ندهید. اگر فروشنده می‌گوید ارتفاع سیم با تنظیم اولیه اصلاح می‌شود، بپرسید چه کسی آن را انجام می‌دهد، چه هزینه‌ای دارد و آیا پیش از نهایی‌شدن خرید می‌توانید نتیجه را دوباره امتحان کنید.
سه: صدای فرت‌ها و درست‌ماندن نت در طول دسته
هر سیم را از حالت آزاد تا چند فرت نخست، آرام و جدا بنوازید. به نت‌هایی گوش دهید که صدایشان فوراً قطع می‌شود، ناهنجار می‌لرزد یا نسبت به نت‌های کنار خود به‌وضوح متفاوت است. این آزمون برای تشخیص نهاییِ علت نیست؛ تنها برای پیدا کردن نقطه‌ای است که باید متخصص ببیند. از نوازندهٔ همراه بخواهید یک ملودی کوتاه آشنا را در بخش‌های مختلف دسته بزند. ساز خوب باید در محدودهٔ معمول تمرین صدای قابل استفاده بدهد، نه اینکه فقط با یک آکورد در فرت نخست خوش‌صدا باشد.
بعد از کوک دقیق سیم‌های آزاد، نت فرت دوازدهم را با تیونر یا گوش فرد مطلع بررسی کنید. این آزمون تصویر اولیه‌ای از «اینتونیشن» یا درست‌ماندن کوک نت‌ها در طول دسته می‌دهد. فشار زیاد انگشت یا سیم فرسوده نتیجه را منحرف می‌کند؛ بنابراین اختلاف کوچک را حکم قطعی ندانید. اگر چند سیم و چند فرت، با نواختن درست، اختلاف آشکار دارند، از تعمیرکار بخواهید ساز را بررسی کند. یاماها توضیح می‌دهد که مشکل اینتونیشن گاهی با تنظیم قابل اصلاح است، به شرط آنکه ساختار پایهٔ ساز سالم باشد. پیش از پرداخت باید هزینه و امکان آن روشن شود.
چهار: بدنه، دسته، خرک و فرت‌ها
ساز را زیر نور معمول از چند زاویه نگاه کنید. ترک باز، جداشدگی قطعات، برآمدگی غیرعادی صفحهٔ رویی، تاب آشکار دسته یا فاصله‌گرفتن خرک از صفحه را یادداشت کنید. هر خط سطحی در رنگ به معنی عیب ساختاری نیست و هر ساز دست‌دوم لزوماً بی‌نقص ظاهری نیست؛ مسئله آن است که آسیب می‌تواند بر دوام، صدا و هزینهٔ تعمیر اثر بگذارد. راهنمای نگهداری یاماها بررسی ترک و تغییر شکل بدنه را بخشی از مراقبت از ساز می‌داند. برای تشخیص مرز خط رنگ و آسیب چوب، نظر متخصص لازم است.
لبهٔ فرت‌ها را با احتیاط لمس کنید؛ نباید لبهٔ تیز به دست گیر کند. روی دسته به قسمت‌های ساییده‌شده، فرت لق یا صدای گز تکرارشونده توجه کنید. در گیتار الکتریک، سوئیچ‌ها و پیچ‌های کنترل را نیز هنگام نواختن آرام حرکت دهید تا صدای قطع‌ووصلی یا خش غیرعادی را بشنوید. در ساز آکوستیک-الکتریک، جک و باتری را با تجهیزات مناسب بررسی کنید. وجود یک ایراد قابل تعمیر لزوماً خرید را ممنوع نمی‌کند، اما باید قیمت، زمان و مسئولیت تعمیر روشن باشد. اگر فروشنده اجازهٔ بررسی کافی نمی‌دهد، اطلاعات لازم برای تصمیم مطمئن را در اختیار ندارید.
پنج: صدای خود ساز، بدون فریب بلندی
در محیط نسبتاً آرام، چند ضربهٔ آرام و چند ضربهٔ معمول بزنید. به وضوح سیم‌های بم و زیر، دوام صدا و توازن آن‌ها گوش بدهید. گیتاری که بلندتر است همیشه خوش‌صداتر یا مناسب‌تر نیست. اگر همراهی با آواز می‌خواهید، ببینید صدای ساز با صدای خواننده چقدر هماهنگ است؛ اگر تمرین انگشتی می‌خواهید، جدا شنیده‌شدن سیم‌ها برای شما مهم‌تر می‌شود. صدا را از فاصلهٔ نوازنده و سپس از روبه‌رو بشنوید؛ این دو جایگاه تجربهٔ متفاوتی می‌دهند. سازها را در یک اتاق و با شیوهٔ نواختن مشابه مقایسه کنید تا تفاوت بلندگو، اتاق یا نوازنده را به حساب خود ساز نگذارید.
اگر امتحان در فروشگاه شلوغ است، از فروشنده زمان آرام‌تری بخواهید یا کوتاه ضبط کنید تا بعد با هدفون مناسب گوش بدهید، البته با اجازهٔ فروشگاه. ضبط گوشی جای شنیدن ساز از نزدیک را نمی‌گیرد، چون میکروفن و پردازش صدا رنگ آن را تغییر می‌دهند. از کلمات مبهمی مانند «حرفه‌ای» یا «گرم» به‌تنهایی نتیجه نگیرید. پرسش عملی‌تر این است: آیا صدای این ساز همان صدایی است که برای قطعات و تمرین‌های شما انگیزه ایجاد می‌کند؟ اگر تفاوت دو ساز را نمی‌شنوید، راحتی، سلامت و خدمات پس از خرید می‌توانند معیارهای تعیین‌کننده‌تری باشند.
شش: لوازم همراه، رسید و خدمات
کیف باید با اندازهٔ ساز بخواند و هنگام حمل از آن محافظت کند. بند، تیونر، سیم یدک یا کابل فقط وقتی امتیازند که سالم و قابل استفاده باشند. دربارهٔ رسید با مشخصات دقیق مدل، شمارهٔ سریال در صورت وجود، مدت و شرایط ضمانت، تعویض به علت ایراد ساخت و هزینهٔ تنظیم اولیه سؤال کنید. پاسخ شفاهی را در رسید یا نوشتهٔ فروشگاه ثبت کنید. اگر خرید اینترنتی است، شرایط بازگشت و اینکه آزمون ساز چه اثری بر امکان مرجوعی دارد را پیش از پرداخت بخوانید. این بخش به سیاست فروشنده و مقررات محل خرید وابسته است؛ فرض نکنید همهٔ فروشگاه‌ها یکسان عمل می‌کنند.
از فروشنده بخواهید نام دقیق مدل، اندازه، جنس سیم، لوازم داخل جعبه و وضعیت آکبند یا ویترینی بودن را روشن کند. دو ساز با نام خانوادگی مشابه ممکن است تفاوت‌های مهمی در اندازه یا امکانات داشته باشند. هنگام تحویل، همان سازی را که امتحان کرده‌اید با برچسب یا شمارهٔ سریال تطبیق دهید. اگر ساز بسته‌بندی‌شدهٔ دیگری تحویل می‌گیرید، آن را نیز سریع کوک و بررسی کنید. یکنواخت بودن مدل به معنی یکسان بودن کامل تنظیم هر نمونه نیست. این چند دقیقه آخر، بخشی از انتخاب ساز است، نه بی‌اعتمادی بی‌مورد به فروشنده.
خرید گیتار دست‌دوم: چه زمانی منطقی است؟
گیتار دست‌دوم می‌تواند در بودجهٔ محدود امکان خرید ساز خوش‌ساخت‌تری بدهد، اما وضعیت واقعی آن از نام مدل مهم‌تر است. برای اولین خرید، اگر نمی‌توانید ساز را حضوری امتحان کنید یا فرد باتجربه همراه ببرید، ریسک عیب پنهان بیشتر می‌شود. عکس‌های زیاد مفیدند، ولی صدای فرت‌ها، راحتی دسته، ثبات کوک و هزینهٔ تعمیر را به‌تنهایی نشان نمی‌دهند. از فروشنده سابقهٔ تعمیر، تعویض قطعات، نوع سیم، مدت استفاده و دلیل فروش را بپرسید. پاسخ‌ها را با وضعیت ساز بسنجید و برای بررسی وقت کافی بگذارید.
در ساز دست‌دوم، آزمون‌های شش‌گانهٔ بالا را کامل‌تر انجام دهید. به اتصال دسته و بدنه، خرک، فرت‌های پرکاربرد، گوشی‌ها و هر نقطهٔ ترک‌خورده توجه بیشتری کنید. برای گیتار الکتریک، همهٔ حالت‌های پیکاپ و کنترل‌ها را با کابل و تقویت‌کنندهٔ سالم امتحان کنید. اگر مدعی هستند ایرادی «جزئی» است، از تعمیرکار مستقل برآورد بگیرید. قیمت نهایی را با جمع هزینهٔ خرید، سرویس، سیم و لوازمِ لازم مقایسه کنید. گاهی ساز نو با خدمات روشن‌تر، با وجود قیمت بالاتر، هزینهٔ قابل پیش‌بینی‌تری دارد. گاهی هم ساز دست‌دوم سالم بهترین ارزش را می‌دهد؛ تصمیم باید به همان نمونه وابسته باشد.
اگر معامله از راه دور ناگزیر است، ویدیویی پیوسته از کوک، نواختن هر شش سیم در چند فرت، نمای نزدیک بدنه و عملکرد بخش برقی درخواست کنید. ویدیو همهٔ مشکلات را آشکار نمی‌کند، اما شواهد بیشتری از عکس ثابت می‌دهد. دربارهٔ مهلت آزمون پس از تحویل و روش بازگشت، توافق مکتوب داشته باشید. هنگام تحویل بسته، آسیب حمل را ثبت کنید و پیش از هر تغییر در ساز، وضعیت اولیه را بررسی کنید. برای تازه‌کار، هزینهٔ همراهی مدرس یا نوازندهٔ مطلع در بازدید حضوری معمولاً در برابر ریسک خرید ساز ناسالم قابل توجیه است.
تنظیم اولیه پس از خرید چه نقشی دارد؟
حتی ساز نو هم ممکن است پس از حمل‌ونقل، تغییر دما یا ماندن در فروشگاه به تنظیم نیاز داشته باشد. «ستاپ» می‌تواند شامل بررسی ارتفاع سیم، وضعیت دسته، شیطانک، خرک، کوک و در ساز برقی تنظیمات مرتبط باشد. همهٔ مشکلات با یک پیچ یا تعویض سیم حل نمی‌شوند و همهٔ سازها هم نیاز به دستکاری ندارند. از فروشنده بپرسید آیا تنظیم اولیه انجام شده و چه کسی آن را بازبینی کرده است. اگر هنگام آزمون فشار دست زیاد یا گز آشکار حس کردید، پیش از پذیرش وعدهٔ تنظیم، نتیجهٔ انجام‌شده را خودتان دوباره امتحان کنید.
برای هنرجوی مبتدی، دستکاری میلهٔ داخل دسته، پایین‌آوردن خرک یا تراش شیطانک بر اساس ویدیوی عمومی تصمیم خوبی نیست؛ تفاوت مدل و نوع ساز مهم است و خطا می‌تواند هزینه ایجاد کند. فندر پیشنهاد می‌کند برای تنظیم اکشن و اینتونیشن از تکنسین کمک گرفته شود. دربارهٔ ساز خود از تعمیرکار قابل اعتماد بخواهید مشکل را به زبان ساده توضیح دهد، گزینه‌های اصلاح را بگوید و بعد از سرویس امکان آزمون داشته باشید. هدف تنظیم، رسیدن به نوازندگی راحت و صدای درست است، نه رسیدن به یک عدد ثابت برای همهٔ سبک‌ها و دست‌ها.
پس از آوردن ساز به خانه، چند روز اول را به ثبت وضعیت اختصاص دهید. آیا سیمی مرتب از کوک خارج می‌شود؟ آیا در همان فرت‌ها گز تکرار می‌شود؟ آیا درد دست با استراحت و اصلاح نشستن کمتر می‌شود یا از نخستین دقیقه شدید است؟ این یادداشت‌ها گفت‌وگو با مدرس یا تعمیرکار را دقیق‌تر می‌کند. اگر ساز در دورهٔ بازگشت فروشگاه است، آزمون را به هفته‌های بعد موکول نکنید. پیش از اولین تمرین نیز ساز را کوک کنید؛ تصمیم دربارهٔ صدای ساز خارج از کوک معمولاً منصفانه نیست.
چک‌لیست کوتاه پیش از پرداخت
- هدف موسیقایی، نوع سیم و نیاز واقعی به اتصال برقی را مشخص کرده‌ام.
- ساز را در حالت نشسته و در صورت نیاز ایستاده چند دقیقه نگه داشته‌ام؛ اندازه و وزن برایم قابل تحمل است.
- هر شش سیم را کوک کرده و حرکت گوشی‌ها و حفظ کوک پس از نواختن را بررسی کرده‌ام.
- چند نت در فرت‌های پایین و میانی را با فشار معمول زده‌ام؛ گز یا خفگی تکرارشونده را ثبت کرده‌ام.
- بدنه، دسته، خرک، لبهٔ فرت‌ها و در صورت وجود مدار برقی را نگاه و آزمایش کرده‌ام.
- صدای طبیعی ساز را با دست‌کم یک گزینهٔ هم‌رده در شرایط مشابه شنیده‌ام.
- هزینهٔ ساز، لوازم ضروری، سرویس احتمالی و شرایط تحویل یا بازگشت را مکتوب کرده‌ام.
اگر برای یکی از این موارد پاسخ ندارید، خرید را تا بررسی آن عقب بیندازید. لازم نیست در نخستین روز همهٔ اصطلاحات سازسازی را بدانید؛ لازم است نشانه‌های قابل مشاهده را جدی بگیرید و از فرد متخصص کمک بگیرید. این چک‌لیست جلوی تصمیم عجولانه را می‌گیرد، اما جای آزمون شخصی را پر نمی‌کند. دو هنرجو با بودجهٔ مشابه ممکن است به‌درستی دو ساز متفاوت انتخاب کنند، زیرا سبک، اندازهٔ دست و محیط تمرینشان فرق دارد.
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ اولین گیتار
آیا برای شروع حتماً باید گیتار کلاسیک بخریم؟
خیر. کلاسیک برای کسی که صدای نایلون و قطعات یا شیوهٔ مرتبط را می‌خواهد انتخاب خوبی است، اما الزام همگانی نیست. نخست ببینید چه موسیقی‌ای شما را به تمرین روزانه برمی‌گرداند و کلاس یا منابع آموزشی مناسب آن در دسترس است یا نه. سپس از میان سازهای همان گروه، اندازه و راحتی را مقایسه کنید. اگر مدرس شما برای یک دورهٔ مشخص نوع ساز را شرط گذاشته، پیش از خرید دربارهٔ دلیل و مدت آن گفت‌وگو کنید. چنین شرطی مربوط به برنامهٔ آموزشی همان دوره است، نه یک قانون ثابت برای همهٔ گیتاریست‌ها.
آیا سیم نایلونی را بعداً می‌توان با فولادی عوض کرد؟
نوع سیم باید با طراحی گیتار سازگار باشد. گیتار کلاسیک نایلونی را برای رسیدن به صدای آکوستیک فولادی با سیم فولادی تغییر ندهید. یاماها در راهنمای انتخاب آکوستیک این دو گروه را قابل جابه‌جایی روی یک ساز نمی‌داند. اگر صدای فولادی هدف شماست، از ابتدا ساز مناسب همان سیم را امتحان کنید. برای تعویض سیم در همان گروه نیز اندازه و کشش توصیه‌شدهٔ سازنده را بررسی کنید و اگر مطمئن نیستید از تعمیرکار بپرسید.
آیا اندازهٔ سه‌چهارم برای همهٔ کودکان مناسب است؟
خیر. عدد اندازه فقط یک نقطهٔ شروع برای امتحان است. قد، طول دست، حالت نشستن، عرض دسته و وزن ساز بر تجربهٔ کودک اثر دارند. کودک باید بتواند بدون بالا آوردن مداوم شانه و خم شدن دردناک مچ به فرت‌های پایین برسد و بدنه را ثابت نگه دارد. بهتر است مدرس کودک چند اندازه را کنار هم ببیند. اگر ساز کوچک‌تر از نظر دسترسی خوب است ولی صدایش یا کیفیت ساخت آن مناسب نیست، گزینهٔ دیگری را امتحان کنید؛ تناسب تنها به کوتاه‌تر شدن دسته خلاصه نمی‌شود.
ساز ارزان اما خوش‌صدا بهتر است یا ساز گران‌تر با برند مشهور؟
هیچ‌کدام صرفاً به دلیل قیمت یا نام انتخاب نمی‌شوند. ساز ارزان اگر سالم، راحت و قابل کوک باشد می‌تواند شروع خوبی باشد. ساز گران‌تر اگر با دست شما جور نباشد یا برای استفادهٔ مورد نظرتان ویژگی اضافیِ بی‌فایده داشته باشد، لزوماً بهتر نیست. معیارها را در یک شرایط مقایسه کنید: راحتی، صدای مطلوب، سلامت، تنظیم و هزینهٔ کل. اگر اختلاف قیمت از سرویس بهتر یا خدمات روشن‌تر می‌آید، ارزش آن را در کنار بودجه بسنجید. از تخفیف یا شهرت به‌تنهایی نتیجه نگیرید.
از کجا بفهمیم صدای گز از انگشت‌گذاری است یا خود ساز؟
یک نت را چند بار با انگشت درست پشت فرت و فشار متعادل بزنید. اگر با تغییر کوچک محل انگشت صدا پاک می‌شود، احتمالاً فن گرفتن نت نقش دارد. اگر همان سیم و فرت با نواختن فرد باتجربه نیز مرتب گز می‌زند، یا چند جای دسته همین مشکل را دارند، ساز باید بررسی شود. ارتفاع سیم، فرت، سیم فرسوده و تنظیم دسته از علت‌های ممکن‌اند؛ تشخیص از یک صدا قطعی نیست. پیش از خرید، از فروشنده بخواهید مشکل را نشان دهد و راه‌حل قابل آزمون ارائه کند. وعدهٔ کلی «بعداً درست می‌شود» کافی نیست.
آیا خرید اینترنتیِ اولین گیتار توصیه می‌شود؟
وقتی مدل را قبلاً در دست گرفته‌اید، مشخصات و شرایط بازگشت روشن است و امکان آزمون و رسیدگی پس از تحویل دارید، خرید اینترنتی می‌تواند عملی باشد. برای اولین ساز بدون تجربهٔ دست گرفتن همان نوع، تکیه بر عکس و نظر دیگران کافی نیست. اندازه، شکل دسته و راحتی بدنه را متن مشخصات به‌طور کامل منتقل نمی‌کند. اگر راهی برای امتحان حضوری ندارید، از فروشنده ویدیوی همان ساز، جزئیات تنظیم و سیاست بازگشت بخواهید و پس از تحویل در مهلت مقرر آن را با کمک فرد باتجربه بررسی کنید.
جمع‌بندی: سازی را بخرید که می‌خواهید هر روز بردارید
خرید اولین گیتار با انتخاب موسیقی دلخواه آغاز می‌شود و با آزمون ساز واقعی پایان می‌یابد. نوع سیم را با صدا و شیوهٔ نوازندگی هماهنگ کنید، اندازه را با بدن خود بسنجید، هزینهٔ کامل را حساب کنید و پیش از پرداخت کوک، فرت‌ها، بدنه و خدمات فروش را بررسی کنید. اگر میان دو ساز مانده‌اید، آنی را که دست شما روی آن راحت‌تر است، صدایش به هدف شما نزدیک‌تر است و وضعیت فنی‌اش روشن‌تر است جدی‌تر بگیرید. ساز آغازین لازم نیست آخرین ساز زندگی شما باشد؛ باید امکان تمرین پیوسته و یادگیری درست را فراهم کند.
مسیر یادگیری گیتار
برای دیدن مسیر کامل، آموزش گیتار از صفر تا اجرای اولین آهنگ؛ برنامهٔ ۱۲ هفته‌ای مبتدیان را بخوانید.
برای دنبال‌کردن یک برنامهٔ آموزشی، دورهٔ گیتار پاپ یا دورهٔ گیتار کلاسیک را ببینید.