مجله اکتاواز
آکوردهای پایهٔ گیتار؛ انگشت‌گذاری، تعویض آکورد و تمرین روزانه
این راهنما شکل آکوردهای باز و چند تمرین دقیق برای تعویض آن‌ها را نشان می‌دهد تا بتوانید آکوردها را تمیز، به‌موقع و بدون فشار اضافه بنوازید.
آکوردهای پایهٔ گیتار نخستین ابزار شما برای همراهی یک قطعه‌اند. دانستن نام و شکل آکورد کافی نیست: باید سیم‌های درست را به صدا درآورید، سیم‌های ناخواسته را کنار بگذارید و میان شکل‌ها بدون قطع شدن ضرب حرکت کنید. اگر تازه شروع کرده‌اید، پنج آکورد بازِ Em، Am، C، G و D برای ساختن تمرین‌های موسیقایی متنوع کافی‌اند. بعد از تسلط بر آن‌ها می‌توانید E، A، Dm و آکوردهای دیگر را اضافه کنید. در این مقاله تمرکز بر خود آکورد، انگشت‌گذاری و تعویض آن است؛ اگر دنبال برنامه‌ای از اولین جلسه تا اجرای قطعه هستید، مسیر دوازده‌هفته‌ای آموزش گیتار از صفر برای آن هدف طراحی شده است.
شکل‌های این راهنما برای کوک رایج E–A–D–G–B–E نوشته شده‌اند. اگر گیتارتان در کوک دیگری است، شکل انگشتان ممکن است روی دسته یکسان بماند ولی نام آکوردِ حاصل عوض شود. پیش از هر تمرین، شش سیم را کوک کنید و بعد شکل‌ها را یاد بگیرید. صدای آکورد نادرست روی ساز خارج از کوک، تشخیص خطای انگشت‌گذاری را دشوار می‌کند. اگر با تیونر آشنا نیستید، راهنمای عمومی کوک ساز در اکتاواز نقطهٔ شروع خوبی است.
آکورد چیست و چرا شکل آن روی گیتار مهم است؟
وقتی چند نت متفاوت را هم‌زمان می‌شنوید، یک آکورد شکل می‌گیرد. روی گیتار ممکن است همان نت‌ها در چند سیم و اکتاو تکرار شوند؛ برای همین یک آکورد لزوماً فقط سه سیم ندارد. آکورد می مینورِ باز، مثلاً با شش سیم نواخته می‌شود، اما نت‌های سازندهٔ آن در چند جای دسته تکرار می‌شوند. در آغاز لازم نیست تمام نت‌های هر آکورد را حفظ کنید؛ دانستن این نکته کافی است که شکل‌های مختلف یک آکورد می‌توانند رنگ صوتی و جایگاه متفاوتی داشته باشند.
«باز» یعنی دست‌کم یک سیم بدون گرفتن فرت در آکورد صدا می‌دهد. شکل‌های باز نزدیک سرِ دسته، برای شروع مناسب‌اند چون حرکت‌های آن‌ها کوچک‌تر از بسیاری از شکل‌های باره‌دار است. بااین‌حال، باز بودن آکورد به معنی بی‌نیازی از کنترل نیست. گاهی سیم آزادِ اضافی رنگ آکورد را عوض می‌کند یا با نت‌های آن ناسازگار می‌شود. پس در کنار محل انگشتان، باید بدانید از کدام سیم ضربه بزنید.
در نمودارهای آکورد، نقطه‌ها محل گرفتن سیم روی فرت را نشان می‌دهند. «۰» به معنی سیم آزاد و «x» به معنی سیمی است که نباید در ضربه شنیده شود. راهنمای رسمی فندر برای خواندن نمودار آکورد این علائم را با تصویر توضیح می‌دهد. در متن حاضر، هر شکل با شش خانه از سیم شش، یعنی ضخیم‌ترین سیم، تا سیم یک، یعنی نازک‌ترین سیم، نوشته شده است. برای نمونه 0-2-2-0-0-0 را از چپ به راست از سیم بم به زیر بخوانید.
شمارهٔ سیم، فرت و انگشت را با هم اشتباه نگیرید
شمارهٔ سیم محل نواختن را مشخص می‌کند؛ فرت، جای فشردن طولی روی دسته است؛ شمارهٔ انگشت هم به انگشت دست پرده‌گیر اشاره می‌کند. در روش رایج، انگشت اشاره ۱، میانی ۲، حلقه ۳ و کوچک ۴ است. شست معمولاً پشت دسته به تعادل کمک می‌کند، مگر در تکنیک‌ها و سبک‌هایی که مدرس روش دیگری می‌آموزد. وقتی نوشته‌ای می‌گوید «انگشت ۲ روی فرت ۲ سیم ۵»، هر سه عدد معنا و جای جداگانه دارند.
برای پیدا کردن فرت، از شیطانک در ابتدای دسته بشمارید. انگشت را درست پشت میلهٔ فلزیِ فرت، در سمت نزدیک‌تر به سر دسته، بگذارید؛ روی خود میله فشار ندهید. اگر انگشت خیلی دور از فرت باشد، معمولاً برای صدای واضح به فشار بیشتری نیاز دارید. با جابه‌جایی چند میلی‌متری و کاهش فشار، اغلب همان صدا را راحت‌تر می‌گیرید. نوک انگشت باید به‌گونه‌ای روی سیم بنشیند که سیم کناری را ناخواسته خفه نکند.
پیش از حفظ شکل‌ها: آزمون صدای تمیز
هر آکورد تازه را در سه مرحله امتحان کنید. نخست بدون ریتم، انگشت‌ها را روی سیم و فرت قرار دهید. دوم، فقط سیم‌هایی را که در شکل مجازند یکی‌یکی بنوازید. سوم، پس از رفع صدای خفه یا گزدار، همهٔ سیم‌های مجاز را با یک ضربهٔ آرام به صدا درآورید. اگر مرحلهٔ دوم را حذف کنید، ممکن است با ضربهٔ بلندِ مرحلهٔ سوم خطای یک سیم را نشنوید و شکل نادرست را تکرار کنید.
صدای خفه معمولاً از تماس ناخواستهٔ انگشت با سیم کناری یا فشار ناکافیِ همان سیم می‌آید. صدای گزدار ممکن است از جای نامناسب انگشت، سیم فرسوده یا تنظیم ساز باشد. برای تشخیص، فقط یک انگشت را در هر بار جابه‌جا کنید و دوباره همان سیم را بزنید. اگر هم‌زمان همهٔ دست را تغییر دهید، نمی‌فهمید کدام تغییر مفید بود. اگر چند سیم در فرت‌های مختلف همیشه گز دارند، بررسی ساز توسط تعمیرکار یا مدرس لازم است.
دست را رها نگه دارید. انگشت باید سیم را برای تماس با فرت فشار دهد، نه آنکه دسته را با تمام توان بفشارد. شست را پشت دسته در نقطه‌ای بگذارید که دست تعادل داشته باشد و مچ به شکل دردناک خم نشود. اندازهٔ دست‌ها متفاوت است؛ یک انگشت‌گذاری که در عکس راحت به نظر می‌رسد، ممکن است برای شما به تغییر جزئی زاویه نیاز داشته باشد. معیار، صدای شفاف و نبود فشار دردناک است. درد تیز یا بی‌حسی را با تمرین بیشتر جبران نکنید؛ توقف و بررسی وضعیت بدن و ساز لازم است.
پنج آکورد باز برای شروع
Em یا می مینور: دو انگشت و شش سیم
شکل Em برابر 0-2-2-0-0-0 است. سیم‌های پنج و چهار روی فرت دوم گرفته می‌شوند و سیم‌های دیگر آزاد می‌مانند. بسیاری از مدرس‌ها انگشتان ۲ و ۳ را برای آن استفاده می‌کنند، چون حرکت به بعضی آکوردهای بعدی را آسان می‌کند. هر شش سیم می‌توانند صدا بدهند. نخست روی سیم‌های پنج و چهار تمرکز کنید: آیا هر کدام بی‌گز و واضح‌اند؟ سپس از سیم شش به یک آرام حرکت کنید. اگر سیم سه یا دو خفه است، انگشت‌های گرفته‌شده را کمی عمودی‌تر کنید.
یک تمرین ده‌تایی انجام دهید: شکل را بگیرید، یک بار هر شش سیم را جدا بنوازید، دست را کاملاً رها کنید و دوباره شکل را بسازید. این تکرار برای آشنا شدن دست با مسیر انگشتان است، نه مسابقهٔ سرعت. اگر در هر بار انگشت‌ها را یکی‌یکی با نگاه طولانی می‌چینید، در چند نوبتِ بعد پیش از تماس با دسته شکل دو انگشت را در هوا آماده کنید و سپس هم‌زمان نزدیک فرت بیاورید.
Am یا لا مینور: از سیم پنج به پایین
شکل Am برابر x-0-2-2-1-0 است. از سیم پنج ضربه بزنید و سیم شش را کنار بگذارید. انگشت اشاره روی فرت اول سیم دو، میانی روی فرت دوم سیم چهار و حلقه روی فرت دوم سیم سه قرار می‌گیرد. این آکورد سه انگشت می‌خواهد، اما بخش زیادی از حرکت روی سه سیم کنار هم است. سیم یک باید آزاد و روشن صدا بدهد؛ اگر خفه شد، انگشت روی سیم دو را کمی به نوک ببرید.
برای تعویض Em و Am، نخست هر شکل را جدا تمیز کنید. بعد روی Em چهار ضربهٔ آرام بزنید، در زمان مکث دست را به Am ببرید و چهار ضربه بزنید. وقتی شکل‌ها درست‌اند، مکث را کوتاه کنید. هدف اولیه «همهٔ نت‌ها در زمان درست» است. اگر سرعت را قبل از تمیزی بالا ببرید، دست ممکن است شکل ناقص را حفظ کند و خطا به عادت تبدیل شود.
C یا دو ماژور: سیم شش را حذف کنید
شکل رایج C برابر x-3-2-0-1-0 است: انگشت حلقه روی فرت سوم سیم پنج، میانی روی فرت دوم سیم چهار و اشاره روی فرت اول سیم دو. سیم سه و یک آزادند. از سیم پنج ضربه بزنید. در شروع ممکن است فاصلهٔ انگشت حلقه تا اشاره زیاد به نظر برسد؛ اگر دسته خیلی پایین باشد، این کشش بیشتر می‌شود. ارتفاع ساز را اندکی تنظیم کنید و انگشت‌ها را نزدیک فرت‌ها بگذارید. آموزش آکورد C فندر نیز جای سه انگشت در شکل باز را نشان می‌دهد.
سیم یک و سه را جدا امتحان کنید. اگر یکی خفه است، معمولاً یک انگشت بیش از حد خوابیده یا کف دست به لبهٔ دسته چسبیده است. تغییر کوچک زاویهٔ دست کمک می‌کند. برای تمرین تعویض، C را با Am جفت کنید: این دو آکورد چند انگشت نزدیک دارند. جابه‌جایی را بسیار آهسته انجام دهید و ببینید کدام انگشت واقعاً باید حرکت کند. پیدا کردن مسیر کوتاه، از بلند کردن هم‌زمان همهٔ انگشت‌ها مؤثرتر است.
G یا سل ماژور: شکل را با یک روش ثابت تمرین کنید
یک شکل باز و رایج برای G برابر 3-2-0-0-0-3 است. سیم شش روی فرت سوم، سیم پنج روی فرت دوم و سیم یک روی فرت سوم گرفته می‌شوند؛ بقیه آزادند. این آکورد شکل‌های انگشت‌گذاری متعددی دارد. بعضی نوازندگان برای فرت سوم سیم یک از انگشت کوچک استفاده می‌کنند تا تعویض با C یا D برایشان راحت‌تر شود. بعضی از انگشت حلقه استفاده می‌کنند. اگر در یک درس تصویر متفاوتی دیدید، لزوماً یکی از دو روش غلط نیست. یکی را انتخاب کنید، صدای هر شش سیم را بررسی کنید و برای مدتی همان را تکرار کنید.
هنگام رفتن از C به G، انگشت‌ها مسیر نسبتاً بزرگی دارند. از گیتار فاصله نگیرید؛ دست را تا جایی بالا بیاورید که سیم‌ها آزاد شوند، نه بیشتر. یک بار تغییر را بی‌صدا و آهسته انجام دهید و به محل فرود نخستین انگشت توجه کنید. اگر بقیهٔ انگشتان پس از آن روی دسته فرود می‌آیند، شاید بهتر باشد شکل را در هوا آماده و با هم نزدیک کنید. در راهنمای فندر برای تعویض آکورد پیش‌بینی آکورد بعدی، نزدیک نگه داشتن انگشتان و استفاده از انگشت مشترک به‌عنوان راهکارهای عملی آمده است.
برای G، سیم شش باید محکم و روشن شنیده شود ولی صدای آن نباید همهٔ سیم‌های زیر را بپوشاند. یک ضربهٔ آرام از سیم شش تا یک بزنید و سپس از سیم سه تا یک را جدا بشنوید. این کار به شما کمک می‌کند بفهمید آیا مشکل از شکل دست است یا از شدت ضربهٔ دست راست. اگر آکورد با پیک صدای خیلی تیز دارد، زاویه و عمق تماس پیک با سیم‌ها را کم کنید؛ فشار بیشتر روی دسته راه‌حل صدای تند دست راست نیست.
D یا ر ماژور: فقط چهار سیم زیر
شکل D برابر x-x-0-2-3-2 است. سیم چهار آزاد، سیم سه روی فرت دوم، سیم دو روی فرت سوم و سیم یک روی فرت دوم قرار می‌گیرد. از سیم چهار ضربه بزنید و دو سیم بم را نزنید. شکل سه انگشت مانند یک مثلث کوچک دیده می‌شود. در ابتدا آن را بی‌صدا روی دسته بسازید، بعد چهار سیم مجاز را یک‌به‌یک امتحان کنید. اگر سیم یک خفه است، انگشت روی سیم دو شاید به آن برخورد می‌کند؛ جای نوک انگشت را اندکی تغییر دهید.
برای تمرین، G و D را جفت کنید. ابتدا هر آکورد یک میزان چهار ضربی بماند و فقط روی ضرب اول به سیم‌ها ضربه بزنید. این فاصله برای ساختن شکل بعدی وقت می‌دهد. بعد روی ضرب‌های یک و سه بنوازید و در مرحلهٔ سوم هر چهار ضرب را اجرا کنید. اگر در مرحلهٔ سوم صدای سیم‌های پنج و شش وارد D می‌شود، مسیر دست راست را محدود کنید. مهارت حذف سیم‌های بم در D، جزء خودِ آکورد است؛ فقط سرعت تعویض را معیار نگذارید.
آکوردهای بعدی را با چه ترتیبی اضافه کنیم؟
پس از پنج آکورد نخست، سه شکل دیگر دامنهٔ تمرین را گسترده می‌کنند: E ماژور 0-2-2-1-0-0، A ماژور x-0-2-2-2-0 و Dm یا ر مینور x-x-0-2-3-1. هر شکل را همانند پنج آکورد اول جداگانه بررسی کنید و تنها زمانی به توالی اضافه کنید که سیم‌های مجاز واضح‌اند. در A، سه انگشت کنار هم روی فرت دوم قرار می‌گیرند؛ بعضی دست‌ها برای آن انگشت‌گذاری متفاوت یا مینی‌بارهٔ مجاز در شیوهٔ مدرس را راحت‌تر می‌یابند. اگر شکل انتخابی شما سیم یک را خفه می‌کند، پیش از عادت کردن به آن با مدرس مشورت کنید.
E ماژور از نظر جای انگشتان به Am نزدیک است، اما گروه انگشت‌ها یک سیم به سمت سیم‌های بم جابه‌جا می‌شود. این شباهت برای تمرین خوب است: Em را بزنید، به E بروید و تفاوت شنیداری نت تازه را گوش کنید؛ سپس از Am به E و برعکس حرکت کنید. Dm را با D جفت کنید و تفاوت حس صوتی ماژور و مینور را بشنوید. توضیح نظریِ این تفاوت بعداً به شما کمک می‌کند آکورد بسازید، اما همین حالا هم گوش دادنِ آگاهانه تمرین مفیدی است.
آکوردهای فراوان را در یک روز به حافظه نسپارید. اگر هنوز بین C و G مکث طولانی دارید، افزودن سه شکل تازه احتمالاً تمرکزتان را پخش می‌کند. هر آکورد جدید را با یک آکورد قدیمی جفت کنید، نه اینکه هر روز هشت شکل را بی‌هدف پشت سر هم تکرار کنید. برای نمونه، امروز D و Dm، فردا Am و E، و روز بعد C و A را تمرین کنید. صدای شفاف و زمان‌بندی درست، اجازهٔ ورود آکورد بعدی است.
چگونه آکورد را از روی نمودار یاد بگیریم؟
نمودار آکورد را به سه پرسش تبدیل کنید. نخست «از کدام سیم می‌نوازم؟»؛ x و ۰ بالای نمودار را بررسی کنید. دوم «کدام سیم‌ها گرفته می‌شوند؟»؛ محل نقطه‌ها را روی فرت و سیم مشخص کنید. سوم «با کدام انگشت؟»؛ اگر نمودار عدد انگشت دارد آن را بخوانید، و اگر ندارد یک انگشت‌گذاری مناسب را از مدرس یا منبع معتبر بگیرید. این ترتیب اجازه نمی‌دهد صرفاً تصویر را حفظ کنید ولی سیم مجاز را اشتباه بزنید.
یک برگهٔ کوچک با ستون‌های «نام آکورد»، «شکل از سیم شش تا یک» و «سیم شروع ضربه» بسازید. برای پنج آکورد نخست، خانه‌های آخر به ترتیب Em: شش، Am: پنج، C: پنج، G: شش و D: چهار است. پس از چند جلسه برگه را کنار بگذارید و از حافظه شکل را بسازید؛ سپس با برگه چک کنید. اگر تفاوتی وجود داشت، آن را علامت بزنید و همان آکورد را سه بار آرام بازسازی کنید. این روش از نگاه کردن دائم به عکس، حافظهٔ عملی بهتری می‌سازد.
نمودار روی صفحهٔ تلفن ممکن است کوچک باشد و خط سیم‌ها دیده نشود. آن را بزرگ کنید و یک بار شکل را با دست روی ساز تطبیق دهید. اگر ویدئو از روبه‌رو فیلم‌برداری شده، جهت دست نوازنده ممکن است برای شما آینه‌ای به نظر برسد؛ معیار را شمارهٔ سیم و فرت بگذارید. در شروع، اشتباه گرفتن سیم یک و شش رایج است. نام سیم‌ها را با صدای بلند بگویید تا اطلاعات دیداری و شنیداری به هم وصل شوند.
تعویض آکورد را مرحله‌به‌مرحله تمرین کنید
مرحلهٔ اول: دو شکل تمیز، بدون ساعت و مترونوم
جفتی انتخاب کنید که در قطعهٔ تمرینی شما پشت سر هم می‌آیند، مثلاً Em و C. هر شکل را تا زمانی بگیرید که سیم‌های مجاز واضح شنیده شوند. سپس دست را از دسته بردارید و دوباره همان شکل را بسازید. اگر هنوز بدون زمان‌بندی شکل خطا دارد، مترونوم مشکل را حل نمی‌کند. در یک دقیقه فقط بر جای صحیح انگشتان تمرکز کنید و وضعیت شانه و مچ را نیز چک کنید.
مرحلهٔ دوم: مسیر کوتاه و انگشت راهنما
آکورد دوم را پیش از حرکت در ذهن تصور کنید. کدام انگشت می‌تواند نزدیک سیم فعلی بماند؟ کدام انگشت باید از یک فرت به فرت دیگر برود؟ گاهی یک انگشت میان دو آکورد روی همان سیم یا فرت می‌ماند و نقش راهنما دارد؛ گاهی هیچ انگشت مشترکی وجود ندارد و باید شکلِ بعدی را در هوا بسازید. برای هر جفت راه‌حل متفاوت است. حرکت را پنج بار بی‌صدا انجام دهید و از بالا نگاه کنید: آیا انگشت‌ها بیش از چند سانتی‌متر از دسته دور می‌شوند؟ اگر بله، مسیر را کوتاه‌تر کنید.
«هم‌زمان گذاشتن انگشت‌ها» هدف نهاییِ تعویض سریع است، ولی در آغاز ممکن است ناچار باشید یکی را زودتر فرود آورید تا بقیه را پیدا کنید. این را به‌عنوان مرحلهٔ موقت بپذیرید، سپس آرام‌آرام زمان فرود انگشت‌ها را به هم نزدیک کنید. اگر با زور همه را یک‌باره می‌گذارید و آکورد خفه می‌شود، دوباره سرعت را پایین بیاورید. تمرین درست، شکلی است که گوش شما بتواند کیفیتش را تأیید کند.
مرحلهٔ سوم: شمارش، ضربه و حفظ جریان
چهار ضرب برابر بشمارید. روی ضرب اول آکورد اول را بزنید، تا ضرب چهارم آمادهٔ آکورد دوم شوید و روی «یک» میزان بعد آن را بزنید. ابتدا فقط همین یک ضربه در هر میزان را اجرا کنید. سپس ضرب سوم را نیز اضافه کنید؛ بعد هر چهار ضرب را. در تمام مراحل با صدای بلند یا مترونوم بشمارید. اگر دست چپ دیر می‌رسد، شمارش را متوقف نکنید؛ آکورد بعدی را در فرصت بعدی بگیرید. حفظ جریان موسیقی مهارتی جدا از گرفتن شکل است.
برای سنجش پیشرفت، یک جفت آکورد را با سرعت راحت انتخاب کنید و تعداد تعویض‌های قابل قبول در یک دقیقه را ثبت کنید. «قابل قبول» یعنی صدای بیشتر سیم‌های مجاز شفاف باشد و ضرب کاملاً فرو نریزد. روز بعد همان جفت را در همان شرایط بسنجید. عدد قرار نیست رقابت با دیگران باشد؛ فقط باید نشان دهد تمرین هدفمند شما اثر دارد یا نه. اگر سرعت بالا رفت ولی صدای آکورد خراب شد، پیشرفت واقعی رخ نداده است.
برنامهٔ روزانهٔ بیست‌دقیقه‌ای برای آکوردها
دو دقیقهٔ نخست را به کوک و بررسی نشستن اختصاص دهید. اگر گیتار کوک نیست، صدای هر آکورد شما را دربارهٔ درست یا غلط بودن انگشت‌گذاری گمراه می‌کند. سه دقیقه بعد دو آکورد آشنای روز قبل را جدا بنوازید و سیم‌های مجاز را یکی‌یکی بررسی کنید. در پنج دقیقهٔ بعد تنها یک شکل یا یک جفت تعویض تازه را یاد بگیرید. پنج دقیقهٔ بعدی را به تمرین تعویض در شمارش چهار ضرب اختصاص دهید و پنج دقیقهٔ پایان را به اجرای یک توالی کوتاه یا ضبط آن بدهید. این تقسیم‌بندی نمونه است؛ اگر آکورد تازه هنوز شفاف نشده، از زمان اجرای آخر کم کنید و به آزمون تک‌سیم برگردید.
در دفتر تمرین سه سطر کافی است: «جفت امروز»، «خطای اصلی» و «نشانهٔ پیشرفت». برای نمونه بنویسید: «C به G؛ سیم یک در G خفه می‌شد؛ پس از کم کردن سرعت، چهار تعویض تمیز انجام شد». این یادداشت در جلسهٔ بعد نقطهٔ شروع می‌دهد. ثبت همهٔ جزئیات لازم نیست. اگر تمرین‌های کوتاه را آسان‌تر در برنامهٔ روزانه جا می‌دهید، راهنمای تمرین بیست‌دقیقه‌ای اکتاواز مکمل خوبی است.
در روزی که انگشتان خسته‌اند، شدت تمرین را کم کنید و شکل‌ها را بدون ضربهٔ محکم مرور کنید. اگر درد تیز یا گزگز دارید، تمرین را متوقف کنید. روز استراحت هم بخشی از برنامه است. در روزهای شلوغ، حتی پنج دقیقه کوک و دو جفت تعویضِ باکیفیت بهتر از رها کردن کامل تمرین است. به‌جای جبران با جلسه‌ای بسیار طولانی در آخر هفته، سعی کنید تکرار کوتاه را حفظ کنید. این برنامه برای ساختن حافظهٔ حرکتی منظم است، نه رسیدن به سهمیهٔ ساعت.
نمونهٔ تمرین برای سه روز پیاپی
روز اول Em و Am را در چهار ضرب جابه‌جا کنید. در هر میزان فقط یک ضربه روی ضرب اول بزنید و بقیهٔ زمان را برای رسیدن به شکل بعدی بگذارید. روز دوم همان جفت را با ضربه‌های روی ضرب اول و سوم اجرا کنید؛ اگر صدا خفه می‌شود، به نسخهٔ روز اول برگردید. روز سوم هر چهار ضرب را بزنید و هشت میزان پیوسته ضبط کنید. این سه روز به شما نشان می‌دهد آیا سرعت حرکت انگشتان هم‌پای زمان‌بندی صدا رشد کرده است یا تنها شکل‌ها را در سکوت سریع‌تر می‌سازید.
سه روز بعد همین نردبان را با C و G یا G و D تکرار کنید. وقتی یک جفت آسان شد، یک جفت دشوارتر انتخاب کنید. همهٔ آکوردها را در یک تمرین طولانی ردیف نکنید؛ بیشترین زمان را به جایی بدهید که هنوز قطع ضرب یا صدای نامطلوب دارید. مترونوم آنلاین اکتاواز می‌تواند سرعت تمرین را ثابت نگه دارد؛ اگر در آغاز کلیک‌ها حواستان را پرت می‌کنند، ابتدا با شمارش بلند تمرین کنید و سپس مترونوم را وارد کنید.
از دو آکورد به یک همراهی ساده برسید
برای اینکه آکوردها فقط شکل‌های جداگانه نباشند، توالی Em، C، G، D را انتخاب کنید. هر آکورد یک میزان چهار ضربی بماند. در اجرای نخست روی ضرب اولِ هر میزان یک ضربه بزنید و سه ضرب دیگر را بشمارید. در اجرای دوم روی ضرب‌های یک و سه ضربه بزنید. در اجرای سوم روی هر چهار ضرب یک حرکت آرام رو به پایین اجرا کنید. توالی چهارمیزانی را دو بار تکرار کنید تا یک بخش هشت‌میزانی داشته باشید. لازم نیست از همین حالا ریتم پیچیده یا ترانهٔ شناخته‌شده اضافه کنید.
اگر تغییر از C به G سخت است، قطعه را به دو جفت تقسیم کنید: Em به C و G به D. هر جفت را جدا تمرین و بعد فقط مرز میان C و G را تکرار کنید. در پایان توالی کامل را بدون توقف اجرا کنید. اگر یک آکورد ناقص شد، شمارش را نگه دارید و در میزان بعد برگردید. این تمرین هم مهارت انگشت‌گذاری را می‌سازد و هم تفاوت میان «تمرین خطا» و «اجرای موسیقی» را روشن می‌کند.
می‌توانید همین توالی را با دست راستِ بسیار آرام بنوازید و به رنگ هر آکورد گوش دهید. Em در این مجموعه رنگی متفاوت از C و G دارد؛ D حس حرکت به بخش بعد را تقویت می‌کند. این توصیف جای قواعد هارمونی یا سلیقهٔ شنونده نیست. مهم آن است که تغییر آکورد را با گوش تشخیص دهید. اگر نمی‌شنوید که کدام آکورد وارد شده، صدای هر شکل را جدا ضبط کنید و مقایسه کنید. بعد از تسلط، ترتیب آکوردها را تغییر دهید و ببینید کدام جابه‌جایی برای دست و گوش شما تازه است.
برای همراهی با صدای خواننده یا ساز دیگر، ابتدا ضرب سادهٔ خود را ثابت نگه دارید. ورود به ریتم‌های شلوغ پیش از تعویض روان، اغلب باعث می‌شود خواننده و نوازنده در دو زمان مختلف قرار بگیرند. وقتی توالی آرام را با اطمینان اجرا می‌کنید، می‌توانید الگوی بالا و پایین یا شمارش شش‌هشتم را جداگانه بیاموزید. آکورد و ریتم دو مهارت مرتبط‌اند، اما تمرینِ مشکل هر یک باید گاهی از دیگری جدا شود.
پنج خطای رایج هنگام گرفتن آکورد
همهٔ سیم‌ها را برای همهٔ آکوردها می‌نوازم
این خطا در Am، C و D زیاد رخ می‌دهد. کنار نام هر آکورد سیم آغاز ضربه را بنویسید: شش، پنج یا چهار. با پیک یا انگشت چند ضربهٔ آرام از همان سیم شروع کنید. وقتی دست راست مسیر را یاد گرفت، سرعت را بیشتر کنید. اگر صدای سیم بم ناخواسته در D شنیده می‌شود، مسیر دست را کوچک‌تر کنید یا از روش خفه‌کردنِ مناسب که مدرس نشان می‌دهد کمک بگیرید. با فشار بیشتر دست چپ نمی‌توان سیمی را که نباید نواخته شود حذف کرد.
برای تمیز شدن صدا دسته را بیش از حد می‌فشارم
یک آکورد را بگیرید و آرام‌آرام فشار را کم کنید تا نقطه‌ای را بیابید که صدا هنوز شفاف است. کمی بالاتر از همان مقدار کافی است. جای انگشت نزدیک فرت و زاویهٔ نوک انگشت را هم بررسی کنید. اگر ساز به‌خوبی تنظیم نشده باشد، ممکن است فشار نامعمول لازم شود؛ از فرد متخصص بخواهید ارتفاع سیم‌ها و وضعیت فرت‌ها را بررسی کند. ناراحتی معمول نوک انگشت در آغاز با درد مفصل یا بی‌حسی یکی نیست؛ دربارهٔ نشانه‌های بدن در مطلب درد انگشت هنگام نوازندگی بیشتر بخوانید.
هر بار شکل را از صفر و با نگاه طولانی می‌سازم
در روزهای نخست نگاه کردن طبیعی است، ولی کم‌کم باید مسیر انگشتان را پیش از تماس با دسته آماده کنید. یک جفت آکورد را انتخاب کنید و در سکوت، پنج بار حرکت میان آن‌ها را انجام دهید. چشم را گاهی از دست بردارید و به صدای حاصل اعتماد کنید. اگر خطا پیدا شد، دوباره نگاه کنید و فقط محل همان انگشت را اصلاح کنید. هدف بستن چشم‌ها یا حفظ کورکورانه نیست؛ هدف کم کردن زمان جست‌وجوی انگشتان است.
تا آکورد کامل نشده شمارش را قطع می‌کنم
این رفتار در تمرین شکلِ جداگانه ایرادی ندارد، اما در تمرین تعویض باید جریان ضرب را حفظ کنید. ریتم را به یک ضربه در هر میزان ساده کنید تا دست چپ فرصت داشته باشد. وقتی چهار میزان بدون توقف گذشت، ضربهٔ دوم را اضافه کنید. اگر آکورد دیر رسید، در ضرب بعد وارد شوید و پس از اتمام اجرا همان تعویض را جدا تمرین کنید. توقف‌های پیاپی در اجرای کامل، شنیدن پیشرفت ریتم را دشوار می‌کنند.
آکوردهای تازه را پیش از تثبیت قبلی‌ها اضافه می‌کنم
پوشه‌ای از ده‌ها نمودار آکورد می‌تواند هیجان‌انگیز باشد، اما تعداد شکل‌های دیده‌شده معیار نوازندگی نیست. تا وقتی پنج آکورد نخست در توالی ساده صدای قابل قبول و تعویض نسبتاً پیوسته ندارند، آکورد تازه را به‌عنوان موضوع اصلی هر روز انتخاب نکنید. یک شکل جدید را برای تنوع می‌توانید ببینید، ولی زمان تمرین اصلی را به مشکل واقعی قطعه اختصاص دهید. وقتی پیشرفت کند شد، گاهی مسئله کمبود آکورد نیست؛ سرعت تمرین بیش از حد بالا یا ساز خارج از کوک است.
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ آکوردهای گیتار
برای شروع چند آکورد باید بدانم؟
برای ساختن نخستین تمرین‌های موسیقایی، پنج آکورد Em، Am، C، G و D کافی‌اند. بسیاری از همراهی‌های ساده با تعداد کم آکورد ساخته می‌شوند، اما کیفیت اجرای آن‌ها مهم است. اگر دو آکورد را تمیز و در ضرب عوض می‌کنید، از کسی که هشت شکل را می‌شناسد ولی میان آن‌ها می‌ایستد جلوتر هستید. بعد از این پنج شکل، آکوردهای مورد نیاز قطعهٔ دلخواهتان را به‌تدریج اضافه کنید.
آکورد سخت را چقدر تمرین کنم؟
به‌جای یک دورهٔ طولانی و خسته‌کننده، چند نوبت کوتاهِ هدفمند در روز یا هفته بهتر است. هر نوبت را با هدفی مشخص شروع کنید: صدای یک سیم، مسیر یک انگشت یا تعویض یک جفت آکورد. وقتی خستگی باعث افت کیفیت صدا شد، توقف کنید و بعداً برگردید. اگر همان آکورد پس از چند روز هنوز با فشار زیاد و صدای گزدار همراه است، تنظیم ساز و وضعیت دست را با مدرس بررسی کنید.
آیا آکوردهای یک ساز با ساز دیگر یکسان‌اند؟
نام آکورد به نت‌های آن اشاره دارد، اما شکل انگشت‌گذاری به ساز و کوک آن بستگی دارد. C ماژور روی گیتار و پیانو از نظر نام و نت‌های اصلی به یک مفهوم موسیقایی مربوط‌اند، ولی روی گیتار چند سیم و فرت مشخص و روی پیانو چند کلاویه را به کار می‌برید. حتی روی خود گیتار هم یک آکورد می‌تواند چند شکل داشته باشد. پس جدولِ انگشت‌گذاریِ ساز دیگر را به همان صورت روی گیتار اجرا نکنید.
انگشت‌گذاری متفاوت یک آکورد اشتباه است؟
نه همیشه. برخی شکل‌ها چند راه معتبر برای قرار دادن انگشتان دارند و انتخاب به آکورد قبل و بعد، اندازهٔ دست و سبک بستگی دارد. پیش از عوض کردن روش، بررسی کنید آیا همان نت‌ها و سیم‌های مجاز شنیده می‌شوند و حرکت دست راحت است. اگر تغییر انگشت‌گذاری برای دور زدن درد یا ساز نامناسب است، بهتر است مدرس علت اصلی را ببیند. یک روش ثابت را تا حدی تمرین کنید که بتوانید مزایا و محدودیتش را به‌درستی بسنجید.
آیا باید آکورد باره‌دار را هم همین حالا یاد بگیرم؟
برای این تمرین‌ها و نخستین همراهی هشت‌میزانی، نه. آکوردهای باره‌دار پس از آن مفید می‌شوند که شکل‌های باز، وضعیت دست و فشار لازم را بشناسید. می‌توانید با راهنمای مدرس حرکت‌های اولیهٔ باره را زودتر امتحان کنید، اما آن را شرط شروع موسیقی ندانید. اگر باره باعث درد تیز یا فشردن بیش از حد دسته می‌شود، تمرین را متوقف و روش را اصلاح کنید.
گام بعدی پس از آکوردهای پایه
وقتی آکوردها را تمیز می‌گیرید و در یک توالی کوتاه به‌موقع عوض می‌کنید، گام بعد را از نیاز موسیقایی خود انتخاب کنید. برای همراهی با آواز، ریتم‌های ساده و شناخت میزان را اضافه کنید؛ برای ملودی‌نوازی، جای نت‌ها روی دسته و خواندن ریتم را آغاز کنید؛ برای سبک کلاسیک، کیفیت صدا و شیوهٔ انگشتی را با بازخورد مدرس دقیق‌تر پیش ببرید. اگر ساختار درس منظم می‌خواهید، دورهٔ گیتار پاپ اکتاواز و دورهٔ گیتار کلاسیک دو مسیر متفاوت را نشان می‌دهند؛ نمونهٔ درس و هدف هر دوره را پیش از انتخاب بررسی کنید.
جدول سنجش شخصی برای چهار هفتهٔ نخست آکورد
در پایان هفتهٔ اول، از خودتان بخواهید پنج شکل اصلی را بدون کمک عکس بسازید و برای هر کدام نام سیم شروع را بگویید. لازم نیست سرعت داشته باشید. برگه‌ای با پنج سطر درست کنید و برای هر آکورد دو خانه بگذارید: «شکل را به یاد آوردم» و «سیم‌های مجاز واضح بودند». اگر یک خانه خالی ماند، تمرین روز بعد را از همان مشکل آغاز کنید. این معیار به شما نشان می‌دهد حافظهٔ شکل و کیفیت صدا دو مهارت جداگانه‌اند.
در پایان هفتهٔ دوم، سه جفت تعویض را انتخاب کنید؛ مثلاً Em به Am، C به G و G به D. برای هر جفت، یک دقیقه با شمارش چهار ضرب تمرین کنید و بنویسید چند بار تغییر آکورد در ابتدای میزان انجام شد. شمارش را حتی هنگام خطا نگه دارید. اگر یک جفت از بقیه سخت‌تر است، نیمی از زمان جلسهٔ بعد را به آن بدهید. لازم نیست تمام جفت‌های ممکن را هم‌زمان تمرین کنید؛ قطعه‌ای که می‌خواهید اجرا کنید بهترین راهنما برای اولویت است.
در هفتهٔ سوم، یک توالی چهارمیزانی را دو بار پشت سر هم اجرا و ضبط کنید. هنگام گوش دادن، تنها محل قطع ضرب و صدای سیم‌های ناخواسته را علامت بزنید. اگر هر دو مشکل دیده می‌شود، نخست توالی را با ضربهٔ کمتر ساده کنید و بعد سیم‌های مجاز را اصلاح کنید. صدای بلند یا سرعت بالا نمی‌تواند این دو خطا را پنهان کند. حتی اگر نیمی از آکوردها هنوز کامل نیستند، ضبطِ پیوسته برای فهمیدن مسیر پیشرفت مفید است.
در هفتهٔ چهارم، همان توالی و همان سرعتِ هفتهٔ سوم را دوباره ضبط کنید. دو نسخه را در شرایط مشابه مقایسه کنید: آیا آکوردها زودتر آماده می‌شوند، سکوت میان میزان‌ها کمتر شده و دست‌ها پس از اجرا راحت‌ترند؟ اگر پاسخ یکی از این‌ها مثبت است، تمرین مؤثر بوده است. اگر نه، شاید هدف هر جلسه خیلی گسترده بوده یا سرعت تمرین از ابتدا بالا انتخاب شده است. برای یک هفته فقط یک جفت تعویض و یک خطای صدا را دنبال کنید. پس از تثبیت آن، مسیر را به آکورد و ریتم تازه گسترش دهید.
آکوردهای پایه زمانی به مهارت تبدیل می‌شوند که بتوانید هم صدای هر سیم را ارزیابی کنید و هم ضرب را در تعویض حفظ کنید. پنج شکل نخست را با کوک درست، فشار کم، شنیدن دقیق و تمرین کوتاهِ پیوسته پیش ببرید. هر جا آکوردی خفه شد، مشکل را به یک سیم و یک حرکت کوچک محدود کنید. سپس دوباره کل توالی را بنوازید. این رفت‌وبرگشت میان جزئیات و اجرای پیوسته، راهی عملی برای ساختن همراهی موسیقایی است.
مسیر یادگیری گیتار
برای دیدن مسیر کامل، آموزش گیتار از صفر تا اجرای اولین آهنگ؛ برنامهٔ ۱۲ هفته‌ای مبتدیان را بخوانید.
برای دنبال‌کردن یک برنامهٔ آموزشی، دورهٔ گیتار پاپ یا دورهٔ گیتار کلاسیک را ببینید.