مجله اکتاواز
مدت زمان یادگیری موسیقی چقدر است؟ پاسخ علمی به هنرجویان
تهیه و ویرایش: اکتاواز
آیا مدت زمان یادگیری یک ساز قابل تعیین است؟
به‌صورت دقیق و یکسان برای همه افراد، خیر.
ممکن است دو هنرجو با یک ساز و یک استاد شروع کنند، اما پس از سه سال به دو سطح کاملاً متفاوت برسند. تفاوت در میزان تمرین، روش تمرین، انگیزه، توانایی‌های شنیداری و حرکتی و شرایط زندگی می‌تواند مسیر یادگیری آنها را تغییر دهد.
به همین دلیل، جمله‌هایی مانند «این ساز را در یک سال کامل یاد می‌گیرید» یا «بعد از سه سال حرفه‌ای می‌شوید» از نظر علمی بیش از حد قطعی هستند.
منظور از «یاد گرفتن ساز» چیست؟
پیش از تعیین زمان، باید مشخص شود منظور هنرجو از یادگیری چیست.
ممکن است هدف او:
• نواختن قطعات ساده باشد؛
• اجرای قطعات متوسط باشد؛
• همراهی با خواننده باشد؛
• اجرای صحنه‌ای باشد؛
• بداهه‌نوازی باشد؛
• تدریس ساز باشد؛
• یا رسیدن به سطح حرفه‌ای و تخصصی باشد.
طبیعی است که مدت زمان رسیدن به این اهداف یکسان نیست.
بنابراین اولین سؤال استاد باید این باشد:
«منظورتان از یاد گرفتن ساز دقیقاً رسیدن به چه سطحی است؟»
تمرین چقدر در سرعت یادگیری موسیقی تأثیر دارد؟
تمرین یکی از مهم‌ترین عوامل قابل‌کنترل در یادگیری موسیقی است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که بین تمرین مرتبط با موسیقی و عملکرد موسیقایی رابطه قابل‌توجهی وجود دارد. یک فراتحلیل روی ۱۳ مطالعه و ۷۸۸ نفر، اندازه اثر این رابطه را حدود 0.61 گزارش کرد.
اما نکته مهم این است که تعداد ساعت تمرین به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست.
تمرین مؤثر باید هدفمند باشد؛ یعنی هنرجو مشکلات خود را شناسایی کند، روی نقاط ضعف کار کند، بازخورد بگیرد و اشتباهات خود را اصلاح کند.
به همین دلیل، ممکن است یک ساعت تمرین هدفمند از چند ساعت تمرین بدون برنامه مؤثرتر باشد.
آیا قانون ۱۰ هزار ساعت درباره موسیقی درست است؟
عدد «۱۰ هزار ساعت» در بحث یادگیری مهارت بسیار مشهور شده است، اما نباید آن را یک قانون قطعی برای حرفه‌ای شدن در موسیقی دانست.
پژوهش‌های بعدی نشان داده‌اند که تمرین هدفمند اهمیت زیادی دارد، اما تمام تفاوت‌های عملکردی میان افراد را توضیح نمی‌دهد. یک فراتحلیل گزارش کرد که تمرین هدفمند حدود ۲۱ درصد از تفاوت عملکرد موسیقایی را توضیح می‌دهد. این به معنای آن نیست که ۷۹ درصد باقی‌مانده «استعداد» است؛ عوامل متعددی مانند آموزش، انگیزه، ویژگی‌های شناختی و محیط نیز مؤثرند.
بنابراین بهتر است به جای تمرکز بر عدد ۱۰ هزار ساعت، روی تمرین مستمر، هدفمند و باکیفیت تمرکز کنیم.
حرفه‌ای شدن در موسیقی چقدر زمان می‌برد؟
«حرفه‌ای شدن» یک تاریخ مشخص روی تقویم نیست. نوازنده حرفه‌ای باید بتواند مهارت خود را در شرایط مختلف و به‌صورت پایدار ارائه کند؛ قطعات جدید را یاد بگیرد، مشکلات تکنیکی را تشخیص دهد، در اجرای زنده عملکرد مناسبی داشته باشد و تا حد زیادی بتواند مسیر تمرین خود را مدیریت کند.
بنابراین حرفه‌ای شدن بهتر است با سطح مهارت سنجیده شود، نه صرفاً تعداد سال‌هایی که فرد ساز زده است.
ممکن است فردی ۱۰ سال سابقه نوازندگی داشته باشد، اما تمرین او نامنظم باشد؛ در مقابل، هنرجویی با سابقه کمتر، به دلیل تمرین هدفمند و آموزش مناسب، مهارت بالاتری داشته باشد.
بهترین پاسخ استاد به سؤال «چند وقت طول می‌کشد؟»
یک پاسخ علمی و حرفه‌ای می‌تواند این باشد:
«مدت زمان یادگیری این ساز برای همه یکسان نیست. اگر هدف شما اجرای قطعات مشخصی باشد، می‌توانیم بر اساس میزان تمرین و شرایط شما یک بازه تقریبی تعیین کنیم. اما برای رسیدن به سطح حرفه‌ای نمی‌توان یک زمان قطعی تعیین کرد. بهتر است به جای وعده دادن یک تاریخ مشخص، اهداف مرحله‌ای تعیین کنیم و پیشرفت شما را هر چند ماه ارزیابی کنیم.»
این پاسخ هم واقع‌بینانه است و هم به هنرجو کمک می‌کند انتظار درستی از مسیر یادگیری داشته باشد.
چرا تعیین زمان قطعی برای هنرجو مناسب نیست؟
اگر استاد بگوید «بعد از سه سال حرفه‌ای می‌شوی» و هنرجو در سه سال به آن سطح نرسد، ممکن است تصور کند استعداد کافی ندارد؛ در حالی که ممکن است روش تمرین، میزان تمرین یا شرایط آموزشی او متفاوت بوده باشد.
از طرف دیگر، اگر هنرجو زودتر از زمان پیش‌بینی‌شده پیشرفت کند، مشخص می‌شود که یک زمان ثابت اساساً معیار مناسبی برای یادگیری نبوده است.
بهتر است به جای تعیین زمان قطعی، برای هنرجو هدف قابل‌اندازه‌گیری تعیین کنیم.
مثلاً:
شش ماه اول: تکنیک‌های پایه و چند قطعه مشخص
سال اول: اجرای مجموعه‌ای از قطعات متناسب با سطح
سال دوم: افزایش استقلال، تکنیک و تنوع repertoire
مراحل بعدی: تخصصی شدن بر اساس هدف هنرجو
این زمان‌بندی صرفاً یک چارچوب آموزشی است و نباید به‌عنوان وعده قطعی برای همه هنرجویان در نظر گرفته شود.
نتیجه‌گیری
مدت زمان یادگیری موسیقی برای همه افراد یکسان نیست. استعداد، سن شروع، نوع ساز، کیفیت آموزش، میزان تمرین، روش تمرین و استمرار همگی در سرعت پیشرفت نقش دارند.
پژوهش‌ها نشان می‌دهند که تمرین هدفمند یکی از عوامل مهم پیشرفت موسیقایی است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند تمام تفاوت‌های میان نوازندگان را توضیح دهد.
بنابراین پاسخ درست به سؤال «بعد از چه مدتی این ساز را یاد می‌گیرم؟» یک عدد قطعی نیست.
بهترین پاسخ این است:
«به جای اینکه بگوییم چه زمانی ساز را تمام می‌کنید، مشخص کنیم در هر مرحله چه مهارت‌هایی باید به دست آورید.»
در آموزش موسیقی، هدف اصلی نباید رسیدن به یک تاریخ مشخص باشد؛ بلکه باید پیشرفت مستمر، تمرین صحیح و رسیدن مرحله‌به‌مرحله به سطح موردنظر باشد.